Bir gün Ronit (hakyky ady däl) aşgazan agyrylaryny, dem alyş kynçylygyny we ýadawlygy başdan geçirdi we gan analizleri üçin lukmana bardy. Şeýle-de bolsa, ol bir günüň içinde agyr böwrek ýetmezçiligi sebäpli hassahana dializ üçin iberiljekdigine garaşmady.
Elbetde, ol munuň hemmesiniň bir gün öň saçyny düzledendigi sebäpli bolandygyny garaşmandy.
Ronit ýaly, Ysraýylda aýda ortaça bir aýaldan ybarat bolan 26 aýal saç düzleşdiriş bejergisinden soň agyr böwrek ýetmezçiligi bilen hassahana ýerleşdirilipdir.
Bu aýallaryň käbiri özbaşdak sagalyp bilýän ýaly. Beýlekileri bolsa dializ bejergisine mätäç bolýarlar.
Käbirleri Ysraýylda her ýyl saçyny düzleýän müňlerçe aýalyň "diňe" 26-synyň böwrek ýetmezçiliginden ejir çekýändigini aýdarlar.
Munuň üçin men dializ talap edýän böwrek ýetmezçiliginiň örän çynlakaý we ömür üçin howplydygyny belleýärin.
Näsaglar size hiç kimiň lukmançylyk şikesini başdan geçirmegini islemeýändigini aýdarlar. Bu hiç kimiň ýönekeý kosmetiki prosedura üçin tölemeli däl bahasydyr.
2000-nji ýyllarda ilkinji gezek formalin saklaýan saç düzleýjilerden alamatlar habar berildi. Bu, esasan, stilistiň saç düzlemek prosesinde dem alýan tüsseleri bilen baglanyşyklydyr.
Bu alamatlara gözleriň gyjyndyrmasy, dem alyş kynçylyklary, ýüzde döküntüler, dem alyşyň kynlaşmagy we öýken ödemi girýär.
Ýöne häzirki zaman saç düzleşdiriş bejergilerinde formalin bolmasa-da, olarda başga bir zat bar: glioksil kislotasy.
Bu kislota ýokary derejede damarlaşan kelle derisi arkaly siňýär. Glioksilat gana girenden soň, oksalat kislotasyna we kalsiý oksalatyna bölünýär, olar gaýtadan gana girýär we ahyrsoňy böwrekler arkaly siýdik bilen bedenden çykýar.
Bu özbaşyna adatdan daşary däl, ähli adamlar belli bir derejede ondan geçýärler we adatça zyýansyzdyr. Emma glioksil turşusynyň örän ýokary dozasyna duçar bolanda, oksalat turşusy bilen zäherlenme ýüze çykyp, böwrek ýetmezçiligine getirip biler.
Saçlaryny düzleşdirenden soň böwrek ýetmezçiligi dörän aýallaryň böwrek biopsiýalary wagtynda böwrek öýjüklerinde kalsiý oksalat çökündileri tapyldy.
2021-nji ýylda üç ýaşly gyzjagaz saç düzleýjisini içmäge synanyşdy. Ol ony dadyp gördi we ajy tagamy sebäpli ýuwutmady, ýöne gyzjagazyň agzynda örän az mukdarda ýuwutmagyna sebäp boldy. Netijede ölüm däl-de, dializ talap edýän agyr böwrek ýetmezçiligi ýüze çykdy.
Bu wakadan soň, Saglygy goraýyş ministrligi pH derejesi 4-den pes bolan glioksil turşusyny öz içine alýan ähli gönümel saç ideg önümlerine ygtyýarnama bermegi gadagan etdi.
Emma başga bir mesele, saç üçin niýetlenen önümleriň etiketkalaryndaky maglumatlaryň hemişe ygtybarly ýa-da doly dogruçyl däldigi. 2010-njy ýylda Ogaýoda bir önüm formalinsiz diýlip atlandyrylypdy, ýöne ol hakykatda 8,5% formalin saklaýardy. 2022-nji ýylda Ysraýyl önümiň formalinsizdigini we diňe 2% glioksil turşusyny öz içine alýandygyny öňe sürdi, ýöne ol hakykatda 3082 ppm formalin we 26,8% glioksil turşusyny öz içine alýardy.
Gyzykly tarapy, Müsürde oksalik asidozyň iki hadysasyndan başga, oksalik asidozyň global ähli hadysalary Ysraýyldan gelýär.
"Ysraýyldaky" aýallarda bagryň metabolizmi dünýäniň galan böleginden tapawutlanýarmy? Glioksil turşusy geni ysraýylly aýallarda biraz "ýalta"my? Kalsiý oksalat çökündileri bilen giperoksaluriýanyň ýaýramagynyň arasynda baglanyşyk barmy? Bu näsaglara 3-nji görnüşli giperoksaluriýa bilen kesellänler ýaly bejergi berlip bilnermi?
Bu soraglar henizem öwrenilýär we biz olaryň jogaplaryny köp ýyllaryň dowamynda bilmeris. Şol wagta çenli biz Ysraýyldaky hiç bir aýalyň saglygyny howp astyna salmagyna ýol bermeli däl.
Şeýle hem, saçyňyzy düzeltmek isleýän bolsaňyz, bazarda Saglygy goraýyş ministrliginden ygtyýarly ygtyýarnamasy bolan we glioksil turşusy bolmadyk başga has howpsuz önümler bar.