Bir gün Ronit (hakyky ady däl) aşgazan agyrysyny, dem alyşynyň kynlaşmagyny we ýadawlygy başdan geçirdi we gan analizi üçin lukmana bardy. Şeýle-de bolsa, ol 24 sagadyň içinde agyr böwrek ýetmezçiligi sebäpli hassahana dializ üçin iberiljekdigini hiç haçan garaşmandy.
Elbetde, ol munuň hemmesiniň bir gün öň saçyny düzledendigi sebäpli bolandygyny garaşmandy.
Ronitde bolşy ýaly, Ysraýylda saç düzeltmek amallaryndan soň agyr böwrek ýetmezçiligi bilen hassahana ýerleşdirilen 26 aýal (ortaça aýda bir aýal).
Bu aýallaryň käbiri özbaşdak sagalyp bilýän ýaly. Şeýle-de bolsa, beýlekilerine dializ bejergisi gerek bolýar.
Käbirleri Ysraýylda her ýyl saçyny düzleýän müňlerçe aýalyň arasynda "diňe" 26-synda böwrek ýetmezçiligi ýüze çykýandygyny aýdarlar. Böwrek ýetmezçiligi (görkezme). (Çeşme: Wikimedia Commons)
Jogap hökmünde, men dializ talap edýän böwrek ýetmezçiliginiň örän çynlakaý we ömür üçin howplydygyny belledim.
Näsaglar size hiç kimiň lukmançylyk şikesini islemeýändigini aýdarlar. Bu hiç kimiň ýönekeý kosmetiki amal üçin tölemeli däl bahasydyr.
2000-nji ýyllarda formaldegid saklaýan saç düzleýjileriniň döredýän alamatlary barada ilkinji gezek habarlar peýda bolup başlady. Bu, esasan, saç düzleýjiniň saç düzlemek prosesinde tüssäniň dem almagy bilen baglanyşyklydyr.
Bu alamatlara gözleriň gyjyndyrmasy, dem alyş kynçylyklary, ýüzde döküntü, dem alyşyň kynlaşmagy we öýken ödemi girýär.
Ýöne häzirki zaman saç düzleşdiriş bejergilerinde formaldegid ýok bolsa-da, olarda başga bir zat bar: glioksil kislotasy.
Bu kislota gan damarlaryna baý bolan kelle derisi arkaly siňýär. Glioksil kislotasy gan aýlanyşyna girenden soň, oksalat kislotasyna we kalsiý oksalatyna bölünýär, olar ýene-de gana girýär we ahyrsoňy böwrekler arkaly siýdik bilen bedenden çykýar.
Munuň özi adatdan daşary däl, ähli adamlar bu prosesden belli bir derejede geçýärler we adatça zyýansyzdyr. Emma glioksil turşusynyň örän ýokary dozasyna duçar bolanda, oksalat asidoz ýüze çykyp, böwrek ýetmezçiligine getirip biler.
Saçlaryny düzleşdirenden soň böwrek ýetmezçiligi dörän aýallaryň böwrek biopsiýalary wagtynda, böwrek öýjüklerinde kalsiý oksalatyň çökündileri tapyldy.
2021-nji ýylda üç ýaşly gyz saç düzleşdiriji serişde içmäge synanyşdy. Ol diňe onuň tagamyny dadyp gördü we ýuwtmady, sebäbi tagamy örän ajydy, ýöne netijede gyz agzyna örän az mukdarda serişde siňdirdi. Netijede, ölüm däl-de, diňe agyr böwrek ýetmezçiligi boldy, dializ gerek boldy.
Bu wakadan soň, Saglygy goraýyş ministrligi glioksil turşusyny öz içine alýan we pH derejesi 4-den aşak bolan ähli saç düzleşdiriji önümler üçin ygtyýarnamalaryň berilmegini gadagan etdi.
Emma başga bir mesele, saç düzleşdiriji önümleriň etiketkalaryndaky maglumatlaryň hemişe ygtybarly we doly dogruçyl däldigi. 2010-njy ýylda Ogaýoda bir önüm formaldegidsiz diýlip bellendi, ýöne ol hakykatda 8,5 göterim formaldegidden ybaratdy. 2022-nji ýylda ysraýyl önümi formaldegidsiz we diňe 2% glioksil turşusyny öz içine alýandygyny aýtdy, ýöne ol hakykatda 3082 ppm formaldegid we 26,8% glioksil turşusyny öz içine aldy.
Gyzykly tarapy, Müsürde oksalik asidozyň iki hadysasyndan başga, oksalik asidozyň global ähli hadysalary Ysraýyldan gelip çykýar.
Ysraýylly aýallarda bagyr metabolizmi dünýäde bolup geçýän wakalardan tapawutlanýarmy? Ysraýylly aýallaryň glioksil turşusyny parçalaýan genleri biraz "ýalta"my? Kalsiý oksalat çökündileri bilen genetiki giperoksaluriýa keseliniň ýaýramagynyň arasynda baglanyşyk barmy? Bu näsaglara 3-nji görnüşli giperoksaluriýa bilen näsaglar bilen birmeňzeş bejergi teklip edilip bilnermi?
Bu soraglar henizem öwrenilýär we biz köp ýyllaryň dowamynda jogaplaryny bilmeris. Şol wagta çenli biz Ysraýylda hiç bir aýalyň saglygyny howp astyna salmagyna ýol bermeli däl.
Şeýle hem, saçyňyzy düzeltmek isleýän bolsaňyz, bazarda glioksil turşusyny öz içine almaýan we Saglygy goraýyş ministrligi tarapyndan ygtyýarnamasy bolan başga-da howpsuz önümler bar. Bu size düz saçlary we sagdyn bedeni saklamaga kömek eder. Sebäbi hakyky gözelligiň içimizden gelýändigini hemmemiz bilýäris.