Altsgeýmer keseliniň bejergisi ýok, ýöne alymlar keseliň alamatlaryny bejermegiň usullaryny yzygiderli öwrenýärler.
Alymlar Altsgeýmer keseli bilen baglanyşykly demensiýanyň irki anyklanmagy boýunça hem işleýärler, sebäbi irki anyklama bejergä kömek edip biler.
“Frontiers in Aging Neuroscience” žurnalynda çap edilen täze gözlegde uroform turşusynyň Altsgeýmer keseliniň irki diagnozyny goýmak üçin potensial biomarker bolup biljekdigi aýdylýar.
ABŞ-nyň Keselleriň öňüni almak we gözegçilik etmek merkezleri (CDC) demensiýany "gündelik işlere päsgel berýän ýatkeşligiň, pikirlenmegiň ýa-da karar kabul etmegiň bozulmagy" hökmünde häsiýetlendirýär.
Altsgeýmer keselinden başga-da, Lewi jisimleri bilen demensiýa we damar demensiýasy ýaly demensiýanyň beýleki görnüşleri hem bar. Emma Altsgeýmer demensiýanyň iň köp ýaýran görnüşidir.
Altsgeýmer keseliniň assosiasiýasynyň 2022-nji ýyldaky hasabatyna görä, ABŞ-da bu kesel bilen ýaşaýan takmynan 6,5 million adam bar. Mundan başga-da, ylmy işgärler bu sanyň 2050-nji ýyla çenli iki esse artmagyna garaşýarlar.
Mundan başga-da, Altsgeýmer keseliniň ösen derejesindäki adamlarda ýuwutmakda, geplemekde we ýöremekde kynçylyk döräp biler.
2000-nji ýyllaryň başlaryna çenli adamyň Altsgeýmer keseliniň ýa-da demensiýanyň başga bir görnüşiniň bardygyny ýa-da ýokdugyny tassyklamagyň ýeke-täk usuly awtopsiýady.
Garramagyň Milli Institutynyň maglumatlaryna görä, indi lukmanlar Altsgeýmer keseli bilen baglanyşykly biomarkerleri barlamak üçin bel ponksiýasyny, ýagny bel ponksiýasyny geçirip bilýärler.
Lukmanlar beta-amiloid 42 (beýnidäki amiloid plakalarynyň esasy bölegi) ýaly biomarkerleri gözleýärler we PET skanirlemesinde anomaliýalary gözläp bilerler.
“Täze suratlandyryş usullary, esasanam amiloid suratlandyryş, PET amiloid suratlandyryş we tau PET suratlandyryş, adamyň diri wagty beýnidäki anomaliýalary görmäge mümkinçilik berýär” diýip, Miçiganyň jemgyýetçilik saglygy professory we lukmany Kennet M., doktor Langa aýtdy. Bu gözlege gatnaşmadyk In Ann Arbor ýakynda Miçigan lukmançylygynyň podkastynda teswir berdi.
Astma alamatlarynyň agyrlygyny azaltmak we keseliň ösüşini haýallaşdyrmak üçin birnäçe bejeriş usullary bar, emma olar ony bejerip bilmeýär.
Mysal üçin, lukman astma alamatlaryny azaltmak üçin donepezil ýa-da galantamin ýaly dermanlary belläp biler. Lekanemab atly barlag dermany hem Altsgeýmer keseliniň ösüşini haýalladyp biler.
Altsgeýmer keselini barlamak üçin barlag geçirmek gymmat we hemmeler üçin elýeterli bolup bilmeýändigi sebäpli, käbir ylmy işgärler irki barlaglara ileri tutýarlar.
Şanhaýyň Jiao Tong uniwersitetiniň we Hytaýyň Wuxi diagnostika innowasiýa institutynyň alymlary bilelikde siýdikde Altsgeýmer keseliniň biomarkeri hökmünde formik kislotanyň roluny seljerdiler.
Alymlar bu aýratyn birleşme Altsgeýmer keseliniň biomarkerleri boýunça öňki barlaglaryna esaslanyp saýlandylar. Olar ýaş bilen baglanyşykly kognitiw bozulmalaryň esasy alamaty hökmünde formaldegid metabolizminiň anomaliýasyny görkezýärler.
Bu gözleg üçin awtorlar Hytaýyň Şanhaý şäherindäki Altynjy Halk hassahanasynyň Ýatlama klinikasyndan 574 gatnaşyjyny işe aldylar.
Olar gatnaşyjylary kognitiw funksiýalaryň synaglaryndaky netijelerine esaslanyp bäş topara böldüler; bu toparlar sagdyn kognitiwden Altsgeýmer keseline çenli dürli toparlara bölündi:
Barlagçylar gatnaşyjylardan formik kislotasynyň derejesini kesgitlemek üçin siýdik nusgalaryny we DNK analizi üçin gan nusgalaryny ýygnadylar.
Her topardaky formik kislotasynyň derejesini deňeşdirmek arkaly, barlagçylar kognitiw taýdan sagdyn gatnaşyjylar bilen azyndan bölekleýin bozulmalary bolanlaryň arasynda tapawutlaryň bardygyny bildiler.
Kognitiw taýdan sagdyn topara garanyňda, kognitiw taýdan belli bir derejede pese gaçýan toparda siýdikde formik turşusynyň derejesi ýokarydy.
Mundan başga-da, Altsgeýmer keselinden ejir çekýän gatnaşyjylaryň siýdiginde kognitiw taýdan sagdyn gatnaşyjylara garanyňda formik turşusynyň derejesi has ýokarydy.
Alymlar şeýle hem siýdikdäki formik kislota derejesiniň ýatda we ünsde kognitiw synaglar bilen ters baglanyşyklydygyny anykladylar.
“[Subýektiw kognitiw pese gaçyş] diagnoz toparynda siýdik formik kislotasynyň derejesi ep-esli ýokarlandy, bu bolsa siýdik formik kislotasynyň [Altsgeýmer keseliniň] irki diagnozyny goýmak üçin ulanylyp bilinjekdigini aňladýar” diýip, awtorlar ýazýarlar.
Bu gözlegiň netijeleri birnäçe sebäplere görä möhümdir, esasan hem Altsgeýmer keselini anyklamagyň gymmatlygy sebäpli.
Eger goşmaça barlaglar sidik kislotasynyň kognitiw pese gaçyşyny anyklap bilýändigini görkezse, bu ulanmak üçin aňsat we elýeterli synag bolup biler.
Mundan başga-da, eger şeýle synag Altsgeýmer keseli bilen baglanyşykly kognitiw pese gaçyşlygy anyklap bilse, saglygy goraýyş hünärmenleri has çalt goşulyşyp bilerler.
“Pegasus Senior Living” guramasynyň saglyk we abadançylyk boýunça uly wise-prezidenti, DNP doktor Sandra Petersen “Medical News Today” gazetine beren interwýusynda bu barlag barada şeýle gürrüň berdi:
“Altsgeýmer keselindäki üýtgeşmeler anyklanmazdan takmynan 20-30 ýyl öň başlaýar we köp halatlarda uly zyýan ýetýänçä duýulmaýar. Irki anyklamanyň hassalara has köp bejeriş mümkinçiliklerini we geljekki bejergini meýilleşdirmek mümkinçiligini berip biljekdigini bilýäris.”
"Köpçülige elýeterli bolan bu (inwaziw däl we arzan) synagda öňegidişlik Altsgeýmer keseline garşy göreşde uly üýtgeşiklik bolar" diýip, doktor Peterson aýtdy.
Alymlar ýakynda lukmanlara Altsgeýmer keselini irki tapgyrda anyklamaga kömek edip biljek biomarkeri tapdylar. Bu lukmanlara...
Syçanlarda geçirilen täze gözlegiň netijeleri bir gün Altsgeýmer we beýleki görnüşleri üçin yzygiderli barlaglaryň bir bölegi boljak gan analizini döretmäge kömek edip biler...
Täze bir gözlegde beýnide amiloid we tau beloklarynyň bolmagyna esaslanyp, kognitiw pese gaçmagy çaklamak üçin PET beýni skanirlemeleri ulanylýar, ýogsam kognitiw...
Häzirki wagtda lukmanlar Altsgeýmer keselini anyklamak üçin dürli kognitiw testleri we skanirlemeleri ulanýarlar. Barlagçylar bir adamda ulanylyp bilinýän algoritm işläp düzdüler...
Gözleriň çalt barlagy bir gün beýni saglygy barada möhüm maglumatlary berip biler. Hususan-da, ol demensiýanyň alamatlaryny anyklap biler.