Altsgeýmer keseliniň bejergisi ýok, ýöne alymlar keseliň alamatlaryny bejermegiň usullaryny yzygiderli öwrenýärler.
Alymlar Altsgeýmer keseli bilen baglanyşykly demensiýanyň irki anyklanmagy boýunça hem işleýärler, sebäbi irki anyklama bejergä kömek edip biler.
“Frontiers in Aging Neuroscience” žurnalynda çap edilen täze gözlegde siýdikdäki formik turşusy Altsgeýmer keseliniň irki diagnozynyň potensial biomarkeri bolup biler diýlip aýdylýar.
ABŞ-nyň Keselleriň öňüni almak we gözegçilik etmek merkezleri (CDC) demensiýany "gündelik işlere päsgel berýän ýatkeşligiň, pikirlenmegiň ýa-da karar kabul etmegiň bozulmagy" hökmünde häsiýetlendirýär.
Altsgeýmer keselinden başga-da, Lewi jisimleri bilen demensiýa we damar demensiýasy ýaly demensiýanyň beýleki görnüşleri hem bar. Emma Altsgeýmer demensiýanyň iň köp ýaýran görnüşidir.
Altsgeýmer keseliniň assosiasiýasynyň 2022-nji ýyldaky hasabatyna görä, ABŞ-da bu kesel bilen ýaşaýan takmynan 6,5 million adam bar. Mundan başga-da, ylmy işgärler bu sanyň 2050-nji ýyla çenli iki esse artmagyna garaşýarlar.
Mundan başga-da, Altsgeýmer keseliniň ösen derejesindäki adamlarda ýuwutmakda, geplemekde we ýöremekde kynçylyk döräp biler.
2000-nji ýyllaryň başlaryna çenli adamyň Altsgeýmer keseliniň ýa-da demensiýanyň başga bir görnüşiniň bardygyny ýa-da ýokdugyny tassyklamagyň ýeke-täk usuly awtopsiýady.
Garramagyň Milli Institutynyň maglumatlaryna görä, indi lukmanlar Altsgeýmer keseli bilen baglanyşykly biomarkerleri barlamak üçin bel ponksiýasyny, ýagny bel ponksiýasyny geçirip bilýärler.
Lukmanlar beýnidäki amiloid plakalarynyň esasy bölegi bolan beta-amiloid 42 ýaly biomarkerleri gözleýärler we PET skanirlemesinde anomaliýalary gözläp bilerler.
“Täze suratlandyryş usullary, hususan-da amiloid suratlandyryş, amiloid PET suratlandyryş we tau PET suratlandyryş, adamyň diri wagty beýnidäki anomaliýalary görmäge mümkinçilik berýär” diýip, gözlege gatnaşmadyk Ann Arbor şäherindäki Miçigan uniwersitetiniň saglyk professory we lukmany Kennet M. Dr. Langa ýakynda Miçigan lukmançylygynyň podkastynda teswir berdi.
Käbir bejeriş usullary astma alamatlarynyň agyrlygyny azaltmaga we keseliň ösüşini haýallamaga kömek edip biler, emma ony bejerip bilmeýärler.
Mysal üçin, lukman astma alamatlaryny azaltmak üçin donepezil ýa-da galantamin ýaly dermanlary belläp biler. Lekanemab atly barlag dermany hem Altsgeýmer keseliniň ösüşini haýalladyp biler.
Altsgeýmer keselini barlamak üçin barlag geçirmek gymmat we hemmeler üçin elýeterli bolup bilmeýändigi sebäpli, käbir ylmy işgärler irki barlaglara ileri tutýarlar.
Şanhaý Szýaotong Uniwersitetiniň we Hytaýyň WuSi Diagnostika Innowasiýa Institutynyň alymlary bilelikde siýdikde formik kislotanyň Altsgeýmer keseliniň biomarkeri hökmünde roluny seljerdiler.
Alymlar bu aýratyn birleşmesini öňki Altsgeýmer keseliniň biomarker barlaglaryna esaslanyp saýladylar. Olar formaldegid metabolizminiň anomaliýasynyň ýaş bilen baglanyşykly kognitiw bozulmalaryň esasy alamatydygyny belleýärler.
Bu gözleg üçin awtorlar Hytaýyň Şanhaý şäherindäki Altynjy Halk hassahanasynyň Ýatlama klinikasyndan 574 gatnaşyjyny işe aldylar.
Olar gatnaşyjylary kognitiw funksiýalaryň synaglarynda nähili netije görkezendiklerine esaslanyp bäş topara böldüler; bu toparlar sagdyn kognitiwlikden Altsgeýmer keseline çenli dürli toparlara bölündi:
Barlagçylar gatnaşyjylardan formik kislotasynyň derejesini kesgitlemek üçin siýdik nusgalaryny we DNK analizi üçin gan nusgalaryny ýygnadylar.
Her topardaky formik kislotasynyň derejesini deňeşdirmek arkaly, alymlar kognitiw taýdan sagdyn gatnaşyjylar bilen kognitiw bozulmasy bolanlaryň arasyndaky tapawutlary tapdylar.
Kognitiw ukybyň belli bir derejede pese gaçmagy bolan toparlarda, siýdikdäki formik turşusynyň derejesi sagdyn kognitiw funksiýalary bolan toparlara garanyňda ýokary boldy.
Mundan başga-da, Altsgeýmer keselinden ejir çekýän gatnaşyjylaryň siýdiginde kognitiw taýdan sagdyn gatnaşyjylara garanyňda formik turşusynyň derejesi has ýokarydy.
Alymlar şeýle hem siýdikdäki formik kislotanyň derejesi bilen ýatkeşlik we üns beriş ugurlaryndaky kognitiw synaglaryň arasynda negatiw arabaglanyşygy tapdylar.
“[Subýektiw kognitiw pese gaçyş] diagnoz toparynda UA ep-esli ýokarlandy, bu bolsa UA-nyň [Altsgeýmer keseliniň] irki diagnozyny goýmak üçin ulanylyp bilinjekdigini aňladýar” diýip, awtorlar ýazýarlar.
Bu gözlegiň netijeleri birnäçe sebäplere görä möhümdir, esasan hem Altsgeýmer keselini anyklamagyň gymmatlygy sebäpli.
Eger mundan beýläk geçirilen barlaglar siýdik formatynyň kognitiw pese gaçyşlygy anyklap bilýändigini görkezse, bu ulanmak üçin aňsat we elýeterli synag bolup biler.
Mundan başga-da, eger şeýle synag Altsgeýmer keseli bilen baglanyşykly kognitiw pese gaçyşlygy anyklap bilse, saglygy goraýyş hünärmenleri has çalt goşulyşyp bilerler.
“Pegasus Senior Living” saglyk we abadançylyk boýunça uly wise-prezidenti, DNP doktor Sandra Petersen “Medical News Today” neşirine gözleg barada şeýle diýdi:
“Altsgeýmer keselindäki üýtgeşmeler anyklanmazdan takmynan 20-30 ýyl öň başlaýar we köplenç agyr zeper ýetýänçä duýulmaýar. Irki anyklamanyň hassalar üçin has köp bejeriş wariantlaryna we geljekki bejergini meýilleşdirmek mümkinçiligine getirýändigini bilýäris.”
"Giň halk üçin elýeterli bolan şeýle (inwaziw däl we arzan) synagda öňegidişlik Altsgeýmer keseline garşy göreşde uly üýtgeşiklik bolar" diýip, doktor Peterson aýtdy.
Alymlar ýakynda lukmanlara Altsgeýmer keselini irki anyklamaga kömek edip biljek biomarkeri tapdylar. Bu lukmanlara...
Syçanlarda geçirilen täze netijeler bir gün Altsgeýmer we beýleki görnüşleri üçin gündelik barlaglaryň bir bölegi boljak gan analizini döretmäge kömek edip biler...
Täze bir gözlegde beýnide amiloid we tau beloklarynyň, beýleki kognitiw faktorlaryň arasynda bolmagyna esaslanyp, kognitiw pese gaçmagy çaklamak üçin PET beýni skanirlemeleri ulanylýar...
Häzirki wagtda lukmanlar Altsgeýmer keselini anyklamak üçin dürli kognitiw testleri we skanirlemeleri ulanýarlar. Barlagçylar bir adamda ulanylyp bilinýän algoritm işläp düzdüler...
Gözleriň çalt barlagy bir gün beýni saglygy barada möhüm maglumatlary berip biler. Hususan-da, ol demensiýanyň alamatlaryny anyklap biler.