Şeýlelikde, "Crocs" gaýdyp geldi, ýogsam olar hiç haçan modadan çykmaz. Bu düşelgemi? Rahatmy? Nostalgiýamy? Biz anyk bilmeýäris. Ýöne "Scienceline"-da biz "Crocs"-larymyzy gowy görýäris, Lirik Akinonyň "Harri Stýlz" konsertiniň öň hatarynda geýen ýalpyldawuk gülgüne jübüti ýa-da Delaneý Draýfussyň "Marta's Vineyard"-daky moda restoranynda geýen gök jübüti bolsun. Iň halaýanlarymyzyň käbiri häzir "Crocs" bilen hyzmatdaşlyk edýär, meselem, "Bad Bunny", "The Cars" filmleri we "7-Eleven".
Tanymal tıkanmalar 20 ýyl bäri bar, ýöne şol döwürde biz olaryň nämeden ýasalandygy barada hiç haçan pikir etmedik. Bu sorag biziň aňymyza gelensoň, ondan dynmak mümkin däl. Şonuň üçin, geliň, Crocs-yň himiki düzümine has ýakyndan göz aýlalyň we kompaniýanyň daşky gurşawa täsirini azaltmak üçin onuň düzümini nädip üýtgedip boljakdygyny göz öňünde tutalyň.
Internetde göni jogap tapmak kyn. Käbir makalalarda olar rezin, beýlekilerinde bolsa köpük ýa-da smola diýlip atlandyrylýar. Köpler olaryň plastik däldigini öňe sürýärler.
Iň esasy derejede, Crocs patentlenen Croslite materialyndan ýasalýar. Biraz çuňňur öwrenseňiz, Croslite-iň esasan polietilen winil asetatdan (PEVA) ybaratdygyny görersiňiz. Käwagt ýönekeý EVA diýlip atlandyrylýan bu material polimerler diýlip atlandyrylýan birleşmeleriň synpyna degişlidir - kiçi, gaýtalanýan molekulalardan ybarat bolan uly molekulalar bir-birine birikdirilen. Onuň himiki düzümi gazylyp alynýan ýangyçlardan gelip çykýar.
“Alligatorlar, elbetde, plastikdir. Bu barada hiç hili şübhe ýok” diýip, Pensilwaniýa Döwlet Uniwersitetiniň polimerler boýunça ýöriteleşen materialşynas alymy Maýkl Hikner aýdýar.
Ol plastmassanyň giň kategoriýadygyny, ýöne adatça onuň islendik adam tarapyndan döredilen polimere degişlidigini düşündirdi. Biz ony köplenç iýmit gaplaryny we bir gezek ulanylýan suw çüýşelerini ýasamak üçin ulanylýan ýumşak, çeýe material hökmünde kabul edýäris. Emma stirofoam hem plastikdir. Şol bir zat geýimleriňizdäki neýlon we poliester üçin hem degişlidir.
Şeýle-de bolsa, "Crocs"-y köpük, smola ýa-da rezin diýip atlandyrmak ýalňyş däl - esasan ýokardakylaryň hemmesi. Bu kategoriýalar giň we takyk däl bolup, her biri "Crocs"-yň himiki gelip çykyşynyň we fiziki häsiýetleriniň dürli taraplaryny öz içine alýar.
“Crocs” rahat dabanlary üçin PEVA-a bil baglaýan ýeke-täk aýakgap brendi däl. Hikneriň sözlerine görä, 70-nji ýyllaryň ahyrynda we 80-nji ýyllaryň başynda PEVA peýda bolýança, aýakgap dabanlary berk we çydamsyzdy. “Olaryň hiç hili buferi ýok diýen ýaly” diýdi ol. “Ol örän berkdi”. Emma ol täze ýeňil polimeriň aýakgap senagatynda uly üstünlik gazanmak üçin ýeterlik derejede çeýedigini aýdýar. Onýyllyklardan soň, “Crocs”-yň täzeligi ähli aýakgaplary şu materialdan ýasamak boldy.
“Meniň pikirimçe, “Crocs”-yň aýratyn jadygöýligi ussatlykdyr” diýip, Hikner aýdýar. Gynansak-da, “Crocs” “Crocs”-yň nähili ýasalýandygy barada köp zat aýtmaýar, ýöne kompaniýanyň patent resminamalarynda we wideolarynda olaryň plastik kümüş gap-gaçlar we “Lego” kerpiçleri üçin jogapkär bolan inýeksiýa kalyplamasy diýlip atlandyrylýan umumy usuly ulanýandyklary görkezilýär. Gyzgyn ýelim tabançasy ýaly, inýeksiýa kalyplama enjamy gaty plastiki sorup alýar, eredip, beýleki ujundaky turba arkaly çykarýar. Eriýän plastik galyba girýär, ol ýerde sowaýar we täze görnüşe girýär.
Gyzgyn ýelimiň özi hem adatça PVA-dan ýasalýar. Emma gyzgyn ýelimden tapawutlylykda, Croslite polimeri köpük gurluşyny emele getirmek üçin gaz bilen doýgunlaşdyrylýar. Netijede, aýagyň dabanyny goldaýan we ýumşadýan dem alýan, boş, suw geçirmeýän aýakgap alynýar.
Plastik aýakgaplary ekologiýa taýdan has arassa etmek üçin bu proses tiz wagtda biraz üýtgeýär. “Crocs” kompaniýasy özleriniň soňky durnuklylyk hasabatynda klassiki aýakgaplarynyň bir jübütiniň atmosfera 2,56 kg CO2 çykarýandygyny aýtdy. Kompaniýa geçen ýyl bu sany 2030-njy ýyla çenli iki esse azaltmagy meýilleşdirýändigini, munuň üçin gazylyp alynýan ýangyçlardan däl-de, gaýtadan dikeldilýän çeşmelerden ýasalan plastmassalary ulanmagy meýilleşdirýändigini yglan etdi.
“Ecolibrium” atly täze bioesasly material ilki “Dow Chemical” tarapyndan işlenip düzüldi we “gazylgy çeşmelerden däl-de, çig tall nebit (CTO) ýaly ösümlik çeşmelerinden ýasalýar” diýip, “Dow” kompaniýasynyň metbugat wekili elektron poçta arkaly aýtdy. Kagyz öndürmek üçin ulanylýan agaç sellýulozasyny öndürmek prosesiniň goşmaça önümi bolan tall nebit öz adyny şwed dilindäki sosna sözünden alypdyr. Kompaniýanyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, kompaniýa ösümlik esasyndaky beýleki wariantlary hem seljerýär.
“Dow tarapyndan göz öňünde tutulan islendik bio esasly wariant galyndy önüm ýa-da önümçilik prosesiniň goşmaça önümi hökmünde gaýtadan işlenmelidir” diýip, olar ýazdylar.
“Crocs” kompaniýasy aýakgaplarynda “Ecolibrium” ulanyp başlandygyny anyklamakdan ýüz öwürdi. Şeýle hem, biz “Crocs” kompaniýasyndan onýyllygyň ahyryna çenli plastikleriniň näçe göteriminiň gaýtadan dikeldilýän çeşmelerden geljekdigini soradyk, sebäbi ilki başda olar doly geçişi meýilleşdirýärler diýip pikir etdiler. Metbugat wekili şeýle jogap berdi we jikme-jik düşündirdi: “2030-njy ýyla çenli arassa nol zyňyndylara ýetmek maksadymyzyň bir bölegi hökmünde, biz 2030-njy ýyla çenli birnäçe önümden zyňyndylary 50% azaltmagy maksat edinýäris”.
Eger “Crocs” häzirki wagtda bioplastika doly geçmegi meýilleşdirmese, bu bahalaryň we elýeterliligiň çäkliligi bilen baglanyşykly bolup biler. Häzirki wagtda dürli bioplastikalar adaty plastmassalardan has gymmat we öndürmek üçin az netijeli. Olar täze we “örän, örän ornaşan” däp bolan prosesler bilen bäsleşýär diýip, MIT-iň himiýa inženeri Ýan-Georg Rozenboom aýdýar. Emma bioplastika senagaty ösmegini dowam etdirse, “Rozenboom” önümçilik möçberiniň artmagy, täze tehnologiýalar ýa-da düzgünler sebäpli bahalaryň pese gaçmagyna we elýeterliligiň artmagyna garaşýar.
“Crocs” şeýle hem uglerod zyňyndylaryny azaltmak üçin başga tehnologiýalary, mysal üçin, gaýtadan dikeldilýän energiýa geçmegi meýilleşdirýär, ýöne olaryň 2021-nji ýyldaky hasabatyna görä, bu geçiş şu asyryň ikinji ýarymyna çenli bolup geçmez. Şol wagta çenli azalmagyň esasy bölegi käbir gazylyp alynýan ýangyç esasly plastmassalary gaýtadan dikeldilýän alternatiwalar bilen deňeşdirmekden gelip çykar.
Şeýle-de bolsa, bu bio esasly plastmassanyň çözüp bilmeýän bir aýdyň mesele bar: aýakgaplar könelenden soň nirä gidýär. Alligatorlaryň uzak ömürlidigi mälim. Bir tarapdan, bu senagatyň çekýän çalt moda meseleleriniň düýbünden tersidir. Emma beýleki tarapdan, aýakgaplar çöplüklere düşýär we biodegradasiýa hökman biodegradasiýa diýmek däl.
“Bilýäňizmi, krokodiller ýok edilmeýär, bu bolsa durnuklylyk meselelerini döredýär” diýip, Hikner aýtdy. Ol Ýuwaş ummanynyň zibil meýdançasynda birnäçe krokodilleriň bolmagynyň mümkindigini çaklaýar.
Hikner PEVA-nyň köpüsiniň himiki taýdan gaýtadan işlenip bilinýändigini, emma ony beýleki öý hojalyklarynda gaýtadan işlenilýän zatlar bilen bilelikde ulanyp bolmajakdygyny düşündirdi. “Crocs” kompaniýasy täze aýakgaplary ýasamak üçin köne aýakgaplary gaýtadan işläp, özleriniň gaýtadan işleniş akymyny döretmeli bolmagy mümkin.
“Eger “Crocs” üýtgeşiklik döretmek islese, gaýtadan işlemek maksatnamasyny dörederdi” diýip, Wirjiniýa ştatynyň Arkalaşyk Uniwersitetinde söwda we moda durnuklylygy boýunça sapak berýän Kimberli Gutri aýtdy.
“Crocs” geçen möwsümdäki zynjyrlar üçin täze öý tapmak maksady bilen “thredUP” internet söwda merkezi bilen hyzmatdaşlyk etdi. “Crocs” bu hyzmatdaşlygy çöplüklere taşlanýan aýakgaplaryň sanyny azaltmak boýunça borçnamalarynyň bir bölegi hökmünde öňe sürýär. Ulanylan geýimleri we aýakgaplary konsignasiýa onlaýn dükanyna ibereniňizde, “Crocs Shopping Points”-e ýazylyp bilersiňiz.
ThredUP näçe jübütiň arzan dükanlara gelip gowuşandygyny ýa-da täze şkaflara satylandygyny bilmek baradaky haýyşa jogap bermedi. Şeýle-de bolsa, käbir adamlar köne aýakgaplaryny sowgat berýärler. thredUP-da gözleg geçirmek dürli reňklerde we ölçeglerde Crocs aýakgaplarynyň dürli görnüşlerini tapýar.
“Crocs” kompaniýasy şeýle hem soňky bäş ýylyň dowamynda haýyr-sahawat maksatnamasy arkaly 250 müňden gowrak aýakgap jübütini çöplükden halas edendigini öňe sürýär. Şeýle-de bolsa, bu san kompaniýanyň satylmadyk aýakgap jübütlerini zyňmagyň ýerine haýyr-sahawat bermeginiň sebäbidir we maksatnama olara mätäç adamlara aýakgap berýär. Şeýle-de bolsa, “Crocs” kompaniýasynyň durnuklylyga ygrarlylygyna garamazdan, kompaniýa “Crocs Club” agzalaryny iň soňky çydamly plastik tıkanmalary almak üçin gaýdyp gelmäge höweslendirmegini dowam etdirýär.
Bu bize näme galdyrýar? Aýtmak kyn. "Bad Bunny" bilen biletleriň doly satylyp gutaran, garaňkyda parlaýan hyzmatdaşlygymyzy sypdyranymyz üçin özümi biraz rahat duýýarys, ýöne uzak wagtlap däl.
Allison Parshall multimediýa hekaýalaryny gürrüň bermäge aýratyn höwesli ylmy žurnalist. Ol şeýle hem Quanta Magazine, Scientific American we Inverse üçin makalalar ýazýar.
Delaneý Draýfuss häzirki wagtda “Scienceline” žurnalynyň baş redaktory we “Inside Climate News” neşiriniň ylmy işgäri.
Timsahlaryňyzy gowy görýärin, ýöne käbirlerini satyn alyp bolmajak derejede gymmat. Maňa iň täze 5-nji ölçegdäki eşigiňizi iberiň. Soňky eşigimi köp ýyl bäri geýýärin. Daşky gurşawy gorap, gowy ýaşaň.
Men olaryň häzirki ýaly gowy bolmagyna umyt edýärin, sebäbi artrit we aýaklarymda bolýan başga meseleler sebäpli işe geýip bilýän ýeke-täk zadym olaryň ýumşaklygy ýaly. Aýak agyrylary we ş.m. üçin köp synanyşdym. Ortopediki içlikler... işlemeýär, ýöne meniň aýakgap geýip bilmeýändigim ýa-da özüme laýyk zat tapmadym we her gezek ýöreýän wagtym aýagymyň üstüne basýarlar we meni elektrik togy urýar ýa-da şuňa meňzeş zatlar. Içinde bolmaly däl bir zat bar ýaly duýulýar... diňe olaryň beýlekiler ýaly ýumşak bolmagyny isleýärin, şonuň üçin işlemegimi dowam etdirip bilerin.
Muny okandan soň, men "Crocs"-yň öz önümini zaýalajakdygyny pikir etdim. Rahatlyk we goldaw babatda häzirki wagtda bazardaky iň gowy aýakgaplar şular. Näme üçin üstünligi aldap, gowy zady zaýalamaly. Men häzir "crocs"-lar barada alada edýärin, bilşimçe, olary indi satyn alyp bilmerin.
Men Oregon ştatynyň kenarýakasynda iki sany deňiz otundan ýasalan alligatory tutup ýördüm. Elbetde, olar deňiz jandarlary bilen örtülip, ​​asla döwülmänligi sebäpli suwda uzak wagtlap galdylar. Öň ​​kenara baryp deňiz aýnasyny tapyp bilýärdim, ýöne häzir diňe plastiki - uly we kiçi bölekleri tapyp bilýärin. Bu uly mesele.
Bu aýakgaplaryň iň uly öndürijisiniň kimdigini bilmeli, biz aýakgap bezeglerini ýasaýarys, aýda 1000 jübütden gowrak satýarys, häzir biziňki ýetmezçilik edýär.
Bu teswirleriň haýsydyr biriniň hakykydygyny ýa-da diňe botlary troll edýändigini aýtmak kyn. Meniň üçin Crocs-daky durnuklylyk, Beriş Pledine gol çekip, baýlygynyň ýarysyny berýän milliarderler toparyna meňzeýär. Olaryň hiç biri bu işe işjeň gatnaşmaýar, ýöne öz beýanatlary üçin köp mahabat aldy. Crocs Inc. rekord ýyllyk girdejisini 3,6 milliard dollara ýetirdi, bu 2021-nji ýyl bilen deňeşdirilende 54% ýokary. Eger olar kompaniýalaryň aýakgaplarynyň hakyky gymmaty üçin jogapkärçiligi öz üstüne almagyna hakykatdanam gyzyklanýan bolsalar, durnukly maýa goýumlary üçin pul eýýäm bar. Ýaş nesil bu aýakgaplary we durnuklylygy kabul edende, Crocs üýtgeýän sarp ediji meýillerine üns berse, MBA rowaýatyna öwrülip biler. Emma bu uly böküşleri etmek örän kyn bolup biler, sebäbi gymmat durnuklylyk çärelerine maýa goýmak paýdarlar/maýadarlar üçin gysga möhletde girdeji bilen düýbünden ters gelýär.
Nýu-Ýork uniwersitetiniň Artur L. Karter adyndaky Žurnalistika institutynyň Ylym, Saglyk we Daşky Gurşaw Habarlary Maksatnamasynyň taslamasy. Garrett Gardner temasy.