Jemgyýetçilik dogruçyllygy baradaky habarçylaryň hepdelik synlary bolan "Watchdog" mugt e-poçta habarlaryna ýazylyň.
ABŞ-nyň Daşky gurşawy goramak agentligi onlarça ýyllap dowam eden metilen hlorid ölümleri boýunça Jemgyýetçilik bitewiligi merkeziniň derňewinden soň, 2019-njy ýylda sarp edijilere bu maddany öz içine alýan boýag arassalaýjylarynyň satylmagyny gadagan etdi we pidalaryň garyndaşlary we howpsuzlyk tarapdarlary jemgyýetçilik basyş kampaniýasyny başlatmagyny dowam etdirýärler. Daşky gurşawy goramak agentligi çäre görýär.
Jemgyýetçilik guramalarynyň deňsizlik baradaky iň soňky habarlary almak üçin hepdelik mugt "Watchdog" habarlar býulletenimize ýazylyň.
Koalisiýa has köp talap edýär: işçileriň dar çäklendirmeler bilen goralmandygyny aýdýarlar. Metilen hlorid täsirinden ölümleriň aglaba bölegi iş ýerinde bolýar. Boýag aýyrýan serişdeler olary tapyp bolýan ýeke-täk önümler däl.
Häzir Daşky gurşawy goramak agentligi metilen hloridiň köp ulanylyşyny gadagan etmegi teklip edýär - käbir istisnalar henizem güýjünde, ýöne olar has az.
«Men biraz haýran galdym, bilýärsiňizmi?» Braýan Wynnyň 31 ýaşly dogany Drýu 2017-nji ýylda kompaniýanyň sowadyjysyndan boýagy aýyrýarka aradan çykdy. Wynn ilki başda EPA-nyň 2019-njy ýylda boýag arassalaýjylara garşy çäresiniň «biziň edip biljek iň uzak ýolumyz boljakdygyny — biziň ýaly adamlaryň öňüni almak üçin pul alýan maliýeleşdirilýän lobbiçileriň we Kongresiň kerpiç diwary bilen duşuşandygymyzy» pikir etdi we olaryň girdejileriniň we howpsuzlygynyň birinji orunda durmagyna göz ýetirdi.
Agentligiň geçen hepde ýaýradan beýanatynda teklip edilýän düzgüniň metilen hloridiň ähli sarp ediş önümlerinde we "köp senagat we täjirçilik ulanylyşlarynda" ulanylmagyny gadagan etjekdigi aýdylýar.
Daşky gurşawy goramak agentligi bu düzgüniň 2024-nji ýylyň awgust aýynda güýje girmegine umyt edýändigini aýtdy. Federal düzgünler jemgyýetçilige soňky netijä täsir etmek mümkinçiligini berýän belli bir prosesden geçmelidir.
Metilen hlorid diýlip hem atlandyrylýan bu himiki madda, boýaglarda we örtüklerde ulanylýan aerozol ýag çykaryjylar we çotka arassalaýjylar ýaly önümleriň bölek satuw tekjelerinde duş gelýär. Ol täjirçilik ýelimlerinde we germetiklerinde ulanylýar. Öndürijiler ony beýleki himiki maddalary öndürmek üçin ulanýarlar.
Agentlik 1980-nji ýyldan bäri metilen hloridiň çalt täsirinden azyndan 85 adamyň ölendigini, şol sanda howpsuzlyk boýunça okuw we gorag enjamlaryny alan işçileriň hem ölendigini aýtdy.
Bu san OSHA we Kaliforniýa uniwersitetiniň (San-Fransisko) 2021-nji ýylda geçiren gözleginden gelip çykýar, olar häzirki ölüm sanyny öňki Jemgyýetçilik bitewiligi baradaky sanlara esaslanyp hasapladylar. Bu san, elbetde, az bahalandyrylýar, sebäbi metilen hloridiň adamlary öldürmeginiň usullarynyň biri ýürek-damar kesellerini döretmekdir, synçy üçin bu toksikologiýa barlaglaryny geçirmek islemeýän bolsa, tebigy sebäplerden ölüm ýaly görünýär.
Nate Bradford Jr. garaýagyz oba hojalyk girdejilerini gorap saklamak üçin işleýär. "Heist" serialynyň bu möwsüminde hökümetiň garaýagyz daýhanlara garşy diskriminasiýa taryhyna garşy ýaşamak ugrundaky göreşi beýan edilýär. Täze bölümler çykanda sahna arkasyndaky maglumatlary we bildirişleri almak üçin abuna ýazylyň.
Daşky gurşawy goramak agentliginiň (EPA) maglumatlaryna görä, bu himiki maddanyň täsirine duçar bolan adamlarda rak ýaly "çynlakaý we uzak möhletli saglyk täsirlerine" sebäp bolupdyr, ýöne ölüm howply derejede däl.
Agentlik teklip edilýän düzgünde: "Metilen hloridiň howplary hemmelere mälim" diýip ýazdy.
2015-nji ýylda geçirilen Jemgyýetçilik Dogruçyllygy boýunça geçirilen derňewde 1970-nji ýyllardan bäri jany halas ediji aralaşma mümkinçilikleriniň yzygiderli goýberilendigi anyklandy. Şeýle-de bolsa, Daşky gurşawy goramak agentligi bu düzgüni ilkinji gezek 2017-nji ýylyň ýanwarynda, Obama administrasiýasynyň ahyrynda teklip edeninden soň has köp ölüm boldy we Tramp administrasiýasy teklibi herekete geçmäge mejbur bolýança yza tesdirdi.
Zäherli maddalardan azat geljek üçin federal syýasat başlangyjy bolan Sagdyn Maşgalalar üçin Saf Himikatlar guramasynyň direktory Liz Hiçkok metilen hloridiň sebäp bolan gyrgynçylygy bes etmek üçin ýyllarboýy işlänleriň arasynda. Ol teklip edilýän gadagançylygyň "wajyp gün" hökmünde yglan edilmegini gutlady.
“Ýene-de, adamlar bu himiki maddalary ulanmakdan ölýärler” diýip, ol aýtdy. “Adamlar bu himiki maddalary ulananda, golaýdaky adamlar keselleýärler we bu himiki maddalaryň ulanylmagy sebäpli adamlarda dowamly keseller döreýär. Biz mümkin boldugyça köp adamy goramagymyzy üpjün etmek isleýäris”.
Ýöne ol Daşky gurşawy goramak agentliginiň bu düzgüniň ýene 15 aýlap gutarnykly kabul edilmejekdigine ynanýandygyny eşidip begendi.
31 ýaşly ogly Joşua 2018-nji ýylda BMX welosipedini boýamak üçin boýag arassalaýjyny ulanandan soň aradan çykan Loren Atkins, onuň ulanylmagynyň gadagan edilmezliginden howatyrlanýar. Ol mahabatdaky bu boşluklary görüp gaty gynandy.
«Men tutuş kitaby okap gutarýança aýakgaplarymdan dynmak isledim, soňra bolsa özümi gaty gynandyrdym» diýip, Atkins aýtdy. Oglunyň ölüminden soň, onuň maksady metilen hloridi bazardan aýyrmakdy, şonuň üçin ol başga hiç kimi öldürmezdi. «Men oglumy ýitirdim, ýöne oglum ähli zadyny ýitirdi».
Daşky gurşawy goramak agentligi himiki maddanyň neşe önümçiliginde ulanylmagynyň Zäherli maddalaryň gözegçiligi hakyndaky kanun bilen çäklendirilmeýändigini, şonuň üçin teklip edilýän düzgünler bilen gadagan edilmeýändigini aýtdy. Agentlik teklip boýunça rugsat berlen beýleki işlerde metilen hloridi ulanmagyny dowam etdirýän işçileriň täze "Gaty täsir çäklendirmeleri bolan hünär himiki maddalarynyň gözegçiligi maksatnamasy" bilen goraljakdygyny aýtdy. Metilen hloridi buglar ýapyk ýerlerde toplananda ölüme sebäp bolup biler.
Daşky gurşawy goramak agentliginiň beren maglumatyna görä, käbir uly möçberli ulanylyşlar, şol sanda harbylar, NASA, Federal awiasiýa administrasiýasy we olaryň potratçylary tarapyndan "möhüm" ýa-da "howpsuzlyk üçin möhüm" işler; laboratoriýalarda ulanmak; ABŞ we ony reagent hökmünde ulanýan ýa-da rugsat berlen maksatlar üçin öndürýän kompaniýalar tarapyndan amala aşyrylýan işler bu boşatmalaryň çäginde galar.
Federal agentliklerden başga, metilen hlorid indi boýag arassalaýjylarda tapylmaýar. Bu önüm öýlerde we kwartiralarda köne wannalary abatlaýan işçileriň arasynda ölümiň umumy sebäbidir.
Metilen hloridiň söwda we senagat bug bilen ýag aýyrmakda, ýelmeşdiriji maddalary aýyrmakda, dokma önümlerini bezemekde, suwuk ýaglaýjylarda, hobi ýelimlerinde we beýleki ulanylyşlaryň uzyn sanawynda ulanylmagyna rugsat berilmez.
“Häzirki wagtda iş ýerinde takmynan 845,000 adam metilen hloride duçar bolýar” diýip, Daşky gurşawy goramak agentliginiň beýanatynda aýdylýar. “EPA-nyň teklibine laýyklykda, 10,000-den az işçiniň metilen hloridi ulanmagyny dowam etdirmegine we iş ýerinde esaslandyrylmadyk töwekgelçiliklerden zerur himiki gorag programmalaryndan geçmegine garaşylýar”.
Kaliforniýa uniwersitetiniň San-Fransiskodaky iş we daşky gurşaw lukmançylygy boýunça kliniki professory doktor Robert Harrison on ýyla golaý wagt bäri metilen hloridiň üstünde işleýär. Ol Daşky gurşawy goramak agentliginiň howpsuzlygy ykdysady we milli howpsuzlyk meseleleri bilen deňagramlaşdyrmak teklibine eýerýändigini we gadagançylygyň gerimini höweslendiriji hasaplaýandygyny aýtdy.
“Meniň pikirimçe, bu ýeňiş. Bu işçiler üçin ýeňiş” diýip, 2021-nji ýylda himiki maddalar bilen baglanyşykly ölümler boýunça geçirilen gözlege gatnaşan Harrison aýtdy. “Bu kararlary kabul etmek we aýdyň ylmy esasda ýörelgeleri döretmek üçin örän gowy mysal döredýär... Biz bu zäherli himiki maddalary peýdasyndan has köp zyýan ýetirýän howpsuz alternatiwalaryň peýdasyna taşlamaly”.
Himiki maddalaryň howpsuzdygy anyklanmasa, olary bazarda satmaly däl diýip pikir edip bilersiňiz. Emma Amerikanyň ulgamy şeýle işlemeýär.
Himiki howpsuzlyk baradaky aladalar Kongresi 1976-njy ýylda himiki maddalara belli bir talaplary goýýan Zäherli maddalaryň gözegçiligi baradaky kanuny kabul etmäge mejbur etdi. Emma bu çäreler giňden gowşak hasaplanýar, bu bolsa Daşky gurşawy goramak agentliginiň giň howpsuzlyk bahalaryny bermäge ygtyýarsyz galdyrýar. 1982-nji ýylda çap edilen Federal sanawda takmynan 62,000 himiki maddanyň sanawy bar we bu san artmagyny dowam etdirýär.
2016-njy ýylda Kongres Daşky gurşawy goramak agentligine himiki töwekgelçilikleriň bahalandyrylmagyny geçirmek üçin ygtyýar bermek üçin TSCA-ny üýtgetdi. Metilen hlorid agentligiň çözen ilkinji meselesi boldy.
“Şonuň üçin biz TSCA-ny özgertmäge synanyşýarys” diýip, şol döwürde jemgyýetçilik dogruçyllygy boýunça geçirilen derňewleri ölüm howply hereketsizligiň esasy mysallary hökmünde kongres edaralary bilen paýlaşan Hiçkok aýtdy.
Metilen hloridiň gadagan edilmeginiň indiki ädimi 60 günlük jemgyýetçilik pikir alyşmalary bolar. Adamlar EPA-nyň gün tertibi boýunça öz pikirlerini aýdyp bilerler we howpsuzlyk tarapdarlary bu meseläniň töwereginde birleşýärler.
“Bu jemgyýetçilik saglygy üçin uly ädim, ýöne onuň ýaramaz taraplary hem ýok däl” diýip, Hiçkok aýtdy. Ol “Daşky gurşawy goramak agentligini mümkin boldugyça güýçli düzgünleri kabul etmäge çagyrýan” teswirleri görmek isledi.
Harrison bir gezek Birleşen Ştatlarda himiki düzgünleşdirmegiň buzluklar ony basyp almaga başlaýança örän haýal öňe gidýändigini aýtdy. Emma ol 2016-njy ýyldaky TSCA üýtgetmelerinden bäri öňe gidişlik görýär. Metilen hlorid baradaky täze düzgün oňa umyt berýär.
“ABŞ-nyň metilen hlorid baradaky kararyna eýerip, başga-da köp himiki maddalar bolup biler” diýip, ol aýtdy.
“Public Integrity” guramasynyň töleg diwary ýok we mahabaty kabul etmeýär, şonuň üçin biziň derňew žurnalistikamyz Amerikadaky deňsizligi çözmäge iň giň täsir edip biler. Biziň işimiz siziň ýaly adamlaryň goldawy bilen mümkin.
Jeými Smit Hopkins Jemgyýetçilik bitewiligi merkeziniň redaktory we uly habarçysydyr. Onuň işleri Jeými Smit Hopkinsiň beýleki eserlerini hem öz içine alýar.
Jemgyýetçilik bitewiligi merkezi Amerikadaky deňsizlige gönükdirilen girdejisiz derňew žurnalistika guramasydyr. Biz reklama kabul etmeýäris ýa-da adamlardan işimizi okamak üçin töleg almaýarys.
       Bu makalailkinji gezek peýda boldyJemgyýetçilik Dogruçyllygy Merkeziwe Creative Commons ygtyýarnamasy esasynda gaýtadan neşir edildi.