Gazly suw köp pudaklarda möhüm rol oýnaýar, aýna senagaty dünýä sarp edilişiniň takmynan 60% -ini düzýär.
List aýna aýna bazarynyň iň uly segmentidir, gap aýna bolsa aýna bazarynyň ikinji uly segmentidir (1-nji surat). Gün panellerinde ulanylýan gün energiýasyny dolandyrýan aýna islegiň iň çalt ösýän ugrydyr.
2023-nji ýylda Hytaýyň isleginiň ösüşi 10% -e ýetip, arassa ösüş 2,9 million tonna bolar. Hytaýy hasaba almaýan global isleg 3,2% azaldy.
COVID-19 pandemiýasy sebäpli meýilleşdirilen giňeltme taslamalarynyň köpüsi yza süýşürilendigi sebäpli, gazly suwuklyk öndürmek kuwwaty 2018-2022-nji ýyllar aralygynda umumy taýdan durnukly galar. Aslynda, Hytaý bu döwürde gazly suwuklyk öndürmek kuwwatynyň arassa ýitgisine uçrady.
Şeýle-de bolsa, ýakyn wagtda iň uly ösüş Hytaýdan geler, şol sanda 2023-nji ýylyň ortalarynda ýokarlanyp başlajak 5 million tonna täze arzan (tebigy) önümçilik.
Soňky döwürde ABŞ-da iň uly giňeltme taslamalarynyň ählisini “Genesis” kompaniýasy amala aşyrdy, onuň umumy kuwwaty 2023-nji ýylyň ahyryna çenli takmynan 1,2 million tonna bolar.
2028-nji ýyla çenli dünýäde 18 million tonna täze kuwwatlyklaryň goşulmagyna garaşylýar, olaryň 61% -i Hytaýdan, 34% -i bolsa ABŞ-dan geler.
Önümçilik kuwwaty artdygyça, tehnologiki esas hem üýtgeýär. Täze önümçilik kuwwatlyklarynda tebigy soda külüniň paýy artýar. Onuň dünýä önümçilik möçberindäki paýynyň 2028-nji ýyla çenli 22% -e ýetmegine garaşylýar.
Tebigy soda külüniň önümçilik çykdajylary, adatça, sintetiki soda külüniňkiden has pesdir. Şeýlelik bilen, tehnologiki gurşawdaky üýtgeşmeler global çykdajy egrisini hem üýtgedýär. Bäsdeşlik teklip esasynda döreýär we täze kuwwatlyklaryň geografik ýerleşişi hem bäsdeşlige täsir eder.
Gazly suw, gündelik durmuşymyz bilen ýakyndan baglanyşykly soňky ulanyşlarda ulanylýan esasy himiki maddadyr. Şeýlelik bilen, gazly suwa bolan islegiň artmagy däp boýunça ösýän ykdysadyýetler tarapyndan amala aşyrylýar. Şeýle-de bolsa, gazly suwa bolan isleg indi diňe ykdysady ösüş bilen baglanyşykly däl; daşky gurşaw pudagy hem gazly suwa bolan islegiň artmagyna işjeň goşant goşýar.
Şeýle-de bolsa, soda külüniň bu soňky ulanylyşlarda mutlak mümkinçiligini çaklamak kyn. Soda külüniň batareýalarda, şol sanda litium-ion batareýalarynda ulanylmagynyň mümkinçilikleri çylşyrymly.
Gün energiýasy üçin hem şeýle, halkara energiýa agentlikleri gün energiýasy boýunça çaklamalaryny yzygiderli ýokary tarapa gaýtadan gözden geçirýärler.
Söwda soda külüniň öndürilişinde möhüm rol oýnaýar, sebäbi önümçilik merkezleri hemişe ýokary isleg bildirilýän ýerleriň golaýynda ýerleşmeýär we soda külüniň dörtden bir bölegi esasy sebitleriň arasynda daşalýar.
Birleşen Ştatlar, Türkiýe we Hytaý deňizçilik bazaryna täsir edýändikleri sebäpli pudakda möhüm ýurtlardyr. Amerikan önüm öndürijileri üçin eksport bazarlaryndan gelýän isleg ösen içerki bazara garanyňda ösüşiň has möhüm hereketlendiriji güýji bolup durýar.
Adatça, amerikan önüm öndürijileri bäsdeşlikli çykdajy gurluşynyň kömegi bilen eksporty artdyrmak arkaly önümçiligini artdyrdylar. Esasy gämi gatnaw bazarlaryna Aziýanyň galan bölegi (Hytaý we Hindistan ýarymadasyndan başga) we Günorta Amerika girýär.
Hytaýyň dünýä söwdasyndaky paýynyň deňeşdirme boýunça pes bolmagyna garamazdan, eksportyndaky üýtgeşiklikler sebäpli, şu ýyl hem görşümiz ýaly, Hytaýyň global soda külü bazaryna uly täsiri bar.
Ýokarda bellenilişi ýaly, Hytaý 2023-nji we 2024-nji ýyllarda uly kuwwatlyklary goşdy, bu bolsa artykmaç üpjünçilik garaşmalaryny artdyrdy, ýöne Hytaýyň importy 2024-nji ýylyň birinji ýarymynda rekord derejä ýetdi.
Şol bir wagtyň özünde, ABŞ-nyň eksporty şu ýylyň ilkinji bäş aýynda geçen ýyl bilen deňeşdirilende 13% ýokarlandy, iň uly ösüş bolsa Hytaýdan geldi.
2023-nji ýylda Hytaýda islegiň ösüşi örän güýçli bolup, takmynan 31,4 million tonna ýeter, bu bolsa esasan gün energiýasyny dolandyrýan aýna bilen baglanyşyklydyr.
Hytaýyň soda külüniň kuwwaty 2024-nji ýylda 5,5 million tonna artar, bu bolsa täze islegiň ýakyn möhletde garaşylýan möçberinden hem ýokary bolar.
Şeýle-de bolsa, islegiň ösüşi şu ýyl ýene-de garaşylýandan has ýokary boldy, 2023-nji ýylyň birinji ýarymynda isleg ýyllyk 27% ösdi. Häzirki ösüş depgini dowam etse, Hytaýda teklip bilen islegiň arasyndaky tapawut indi gaty uly bolmaz.
Ýurt gün energiýasy aýnasynyň önümçilik kuwwatyny artdyrmagyny dowam etdirýär we umumy kuwwatyň 2024-nji ýylyň iýul aýyna çenli takmynan 46 million tonna ýetmegine garaşylýar.
Şeýle-de bolsa, Hytaý häkimiýetleri gün energiýasy aýnasyny öndürmek üçin artykmaç kuwwatlyklardan howatyrlanýarlar we çäklendiriji syýasatlary ara alyp maslahatlaşýarlar. Şol bir wagtyň özünde, Milli Energetika Administrasiýasynyň maglumatlaryna görä, Hytaýyň gurnalan fotowoltaik kuwwatlylygy 2024-nji ýylyň ýanwaryndan maý aýyna çenli ýyllyk 29% ýokarlandy.
Şeýle-de bolsa, Hytaýyň fotoelektrik modullaryny öndürýän senagatynyň zyýan bilen işleýändigi, bu bolsa käbir kiçi ýygnaýyş zawodlarynyň işlemezligine ýa-da hatda önümçiligiň togtadylmagyna sebäp bolýandygy habar berilýär.
Şol bir wagtyň özünde, Günorta-Gündogar Aziýada köp sanly fotoelektrik modul ýygnaýjylary bar, olaryň köpüsi hytaýly maýadarlara degişli bolup, olar ABŞ-nyň fotoelektrik modul bazarynyň möhüm üpjün edijileridir.
ABŞ hökümetiniň import salgydyny ýatyrmagy sebäpli käbir ýygnaýyş zawodlarynyň ýakynda önümçiligini togtatandygy habar berilýär. Hytaýyň gün energiýasy aýnasynyň esasy eksport ugurlary Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarydyr.
Hytaýda soda külüne bolan islegiň ösüşi rekord derejä ýetse-de, Hytaýdan daşarda soda külüne bolan islegiň dinamikasy has dürli. Aşakda Aziýanyň we Amerikanyň galan böleginde islegiň gysgaça syny berilýär we bu meýilleriň käbiri görkezilýär.
Import statistikasy ýerli önümçilik kuwwatynyň pes bolmagy sebäpli Aziýanyň galan böleginde (Hytaýdan we Hindistan ýarymadasyndan başga) soda külüne bolan islegiň meýilleriniň peýdaly görkezijisini üpjün edýär.
2024-nji ýylyň ilkinji bäş-alty aýynda sebitiň importy 2 million tonna ýetdi, bu bolsa geçen ýylyň degişli döwrüne garanyňda 4,7% köp (2-nji surat).
Gün aýnasy Aziýanyň galan böleginde soda külüne bolan islegiň esasy sebäbi bolup durýar, şeýle hem list aýnasynyň hem oňyn goşant goşmagy mümkin.
3-nji suratda görkezilişi ýaly, sebitde soda külüne bolan täze islegi takmynan 1 million tonna artdyryp biljek birnäçe gün energiýasy we tekiz aýna taslamalary meýilleşdirilýär.
Şeýle-de bolsa, gün energiýasy aýnasy senagaty hem käbir kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Birleşen Ştatlar tarapyndan girizilen antidemping we kompensasiýa salgytlary ýaly soňky tarifler Wýetnam we Malaýziýa ýaly ýurtlarda fotowoltaik modullaryň önümçiligine täsir edip biler.
Hytaýda öndürilen komponentlere berilýän tarifler, ýokary tariflerden gaça durmak üçin bu ýurtlardaky önüm öndürijilerden esasy komponentleri Hytaýdan daşary üpjün edijilerden satyn almagy talap edýär. Bu önümçilik çykdajylaryny artdyrýar, üpjünçilik zynjyryny kynlaşdyrýar we ahyrsoňy ABŞ bazarynda Günorta-Gündogar Aziýanyň fotoelektrik panelleriniň bäsdeşligini gowşadar.
Habar berlişine görä, Günorta-Gündogar Aziýadaky birnäçe hytaýly fotoelektrik panellerini ýygnaýjy kärhanalar iýun aýynda tarifler sebäpli önümçiligi togtadypdyrlar we geljek aýlarda önümçiligiň mundan beýläk-de togtadylmagy mümkin.
Amerika sebiti (ABŞ-dan başga) importa örän garaşly. Şeýlelik bilen, importdaky umumy üýtgeşmeler esasy islegiň gowy görkezijisi bolup biler.
Soňky söwda maglumatlary ýylyň ilkinji bäş-ýedi aýynda importyň negatiw dinamikasyny görkezýär, 12% ýa-da 285,000 metrik tonna azalypdyr (4-nji surat).
Demirgazyk Amerikada iň uly pese gaçyş 23% ýa-da 148,000 tonna azalma bilen boldy. Meksikada iň uly pese gaçyş boldy. Meksikanyň iň uly soda külüne bolan isleg pudagy, gap aýnasy, alkogol içgilerine bolan islegiň pes bolmagy sebäpli pes boldy. Meksikada umumy soda külüne bolan islegiň 2025-nji ýyla çenli artmagyna garaşylmaýar.
Günorta Amerikadan import hem geçen ýyl bilen deňeşdirilende 10% pese gaçdy. Argentinanyň importy iň köp pese gaçdy, geçen ýyl bilen deňeşdirilende 63%.
Şeýle-de bolsa, şu ýyl birnäçe täze litium taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýänligi sebäpli, Argentinanyň importy gowulanmaly (5-nji surat).
Aslynda, litium karbonaty Günorta Amerikada soda külüne bolan islegiň iň uly hereketlendiriji güýji bolup durýar. Litium senagatynyň arzan sebit hökmünde töweregindäki soňky negatiw pikirlere garamazdan, orta we uzak möhletli perspektiwa oňyndyr.
Esasy üpjün edijileriň eksport bahalary dünýä bazarynyň dinamikasyndaky üýtgeşmeleri görkezýär (6-njy surat). Hytaýdaky bahalar iň köp üýtgeýär.
2023-nji ýylda Hytaýyň eksport bahasy her metrik tonna FOB üçin 360 ABŞ dollary boldy, 2024-nji ýylyň başynda bolsa her metrik tonna FOB üçin 301 ABŞ dollary boldy we iýun aýyna çenli ol her metrik tonna FOB üçin 264 ABŞ dollaryna düşdi.
Şol bir wagtyň özünde, Türkiýäniň eksport bahasy 2023-nji ýylyň başynda metrik tonna FOB üçin 386 ABŞ dollary, 2023-nji ýylyň dekabryna çenli metrik tonna FOB üçin bary-ýogy 211 ABŞ dollary we 2024-nji ýylyň maýyna çenli metrik tonna FOB üçin bary-ýogy 193 ABŞ dollary boldy.
2024-nji ýylyň ýanwaryndan maý aýyna çenli ABŞ-nyň eksport bahalary her metrik tonna FAS üçin ortaça 230 dollara deň boldy, bu bolsa 2023-nji ýyldaky her metrik tonna FAS üçin ortaça 298 dollarlyk ýyllyk bahadan pes.
Umuman alanyňda, soda küli senagaty ýakynda artykmaç kuwwatlylygyň alamatlaryny görkezdi. Şeýle-de bolsa, Hytaýda häzirki islegiň ösüşi saklanyp galsa, mümkin bolan artykmaç üpjünçilik howply ýaly agyr bolmazlygy mümkin.
Şeýle-de bolsa, bu ösüşiň köp bölegi arassa energiýa pudagyndan gelýär, bu kategoriýanyň mutlak isleg mümkinçiligini takyk çaklamak kyn.
OPIS-iň himiki bazar razwedka bölümi bolan Dow Jones & Company şu ýylyň 9-11-nji oktýabry aralygynda Maltada 17-nji ýyllyk gazly içgileriň global konferensiýasyny geçirer. Ýyllyk duşuşygyň temasy “Gazly içgileriň paradoksy”.
Global Soda Kül Konferensiýasy (çep tarapda serediň) soda külü senagaty we degişli pudaklar boýunça bilermenleriň çaklamalaryny diňlemek, bazaryň dinamikasyny, kynçylyklary we mümkinçilikleri ara alyp maslahatlaşmak, şeýle hem dünýä bazarynyň üýtgeýän meýilleriniň, şol sanda Hytaý bazarynyň dünýä nähili täsir etjekdigini öwrenmek üçin ähli bazar pudaklaryndan global bilermenleri we pudak liderlerini bir ýere jemlär.
“Glass International” okyjylary GLASS10 kodyny ulanyp, konferensiýa biletlerine 10% arzanladyş alyp bilerler.
Jess "Glass International" žurnalynyň redaktorynyň orunbasary. Ol 2017-nji ýyldan bäri döredijilik we professional ýazuwçylyk boýunça bilim alýar we 2020-nji ýylda diplomyny tamamlady. "Quartz Business Media" kompaniýasyna goşulmazdan öň, Jess dürli kompaniýalarda we neşirlerde ştatdan daşary ýazyjy bolup işledi.