Reýna Singhwi Jaýnyň arylara allergiýasy bar. Aýagyndaky güýçli agyry onuň birnäçe hepdelap işlemegine päsgel berdi.
Ýöne bu 20 ýaşly sosial telekeçiniň onlarça ýyl bäri sany azalýan bu möhüm tozanlandyryjylary halas etmek maksadyna päsgel bermedi.
Dünýä ekinleriniň takmynan 75 göterimi, azyndan bölekleýin, arylar ýaly tozanlandyryjylara baglydyr. Olaryň dargamagy tutuş ekosistemamyza uly täsir edip biler. “Biz şu gün arylaryň sebäpli şu ýerde” diýip, Jeýn aýtdy. “Olar biziň oba hojalyk ulgamlarymyzyň, ösümliklerimiziň esasy sütünleridir. Olaryň saýasynda iýmitimiz bar”.
Konnektikutda göçüp gelen hindi immigrantlarynyň gyzy Jeýn ene-atasynyň oňa kiçijik bolsa-da, ýaşaýşyň gymmatyny bilmegi öwredendigini aýdýar. Ol öýde garynja bolsa, oňa ýaşamagy üçin ony daşary çykarmagy aýtjakdyklaryny aýtdy.
Şonuň üçin Jeýn 2018-nji ýylda aryhana baryp, öli arylaryň üýşüp duranyny görende, nämeleriň bolup geçýändigini bilmek üçin dogabitdi höwes döretdi. Onuň açan zady ony geň galdyrdy.
“Arylaryň sanynyň azalmagy üç faktoryň netijesidir: parazitler, pestisidler we ýaramaz iýmitlenme” diýip, Kolorado Boulder uniwersitetiniň Biologik serhetler institutynyň entomologiýa professory Samuel Ramseý aýtdy.
Ramseýiň aýtmagyna görä, üç P-niň arasynda iň uly goşant goşýan parazitler, hususan-da, Warroa atly kere görnüşidir. Ol ilkinji gezek 1987-nji ýylda ABŞ-da tapyldy we häzir ýurduň ähli künjegindäki diýen ýaly ähli arylarda duş gelýär.
Ramseý öz gözleginde akarlaryň arylaryň bagyrlary bilen iýmitlenýändigini, olaryň beýleki akarlara has ejizdigini, immun ulgamyna we iýmit maddalaryny saklamak ukybyna zyýan ýetirýändigini belledi. Bu parazitler şeýle hem ölüm howply wiruslary ýaýradyp, uçuşy bozup we ahyrsoňy tutuş koloniýalaryň ölümine sebäp bolup biler.
Jeýn orta mekdebiň ylym mugallymyndan ylham alyp, üçünji ýylynda warroa kenesi zyýankeşligini ýok etmek üçin çözgütleri gözläp başlady. Köp synaglardan we ýalňyşlyklardan soň, ol timol atly zäherli däl botaniki insektisid bilen örtülen 3D çap edilen HiveGuard atly oýugy oýlap tapdy.
“Ary girişden geçende, timol arynyň bedenine sürtülýär we soňky konsentrasiýa warroa kenesi öldürýär, ýöne aryny zyýansyz galdyrýar” diýip, Jeýn aýtdy.
2021-nji ýylyň martyndan bäri 2000 töweregi aryçy enjamy beta synagdan geçirýär we Jeýn ony şu ýylyň ahyrynda resmi taýdan çykarmagy meýilleşdirýär. Onuň şu wagta çenli ýygnaýan maglumatlary gurnamadan üç hepde soň varroa kenesi bilen zyýanlaşmagyň 70% azalandygyny we hiç hili goşmaça täsirleriň habar berilmeýändigini görkezýär.
Timol we oksalik kislotasy, formik kislotasy we şmel ýaly beýleki tebigy akaritsidler dowamly gaýtadan işlenilýän mahalynda arylaryň içine zolaklar ýa-da tabaklar görnüşinde goýulýar. Şeýle hem, adatça has täsirli, ýöne daşky gurşawa has zyýanly bolan sintetiki kömekçi maddalar bar diýip, Ramseý aýdýar. Ol Jeýne arylary we daşky gurşawy goşmaça täsirlerden goraýan, şol bir wagtyň özünde akarlara täsirini iň ýokary derejä çykarýan enjamy döretmekdäki zehini üçin minnetdarlyk bildirýär.
Bal arylary ýer ýüzündäki iň netijeli tozanlandyryjylaryň biridir. Olaryň goşandy badam, klyukwa, kabak we avokado ýaly 130-dan gowrak miwe, gök önüm we hoz üçin zerurdyr. Şonuň üçin indiki gezek alma dişläniňizde ýa-da kofe içeniňizde, bularyň hemmesi arylaryň saýasynda bolýar diýip, Jeýn aýdýar.
Howa krizisi kebelekleriň we arylaryň janyna howp salýandygy sebäpli iýýän iýmitlerimiziň üçden bir bölegi howp astynda
ABŞ-nyň Oba hojalyk ministrliginiň çaklamalaryna görä, diňe Birleşen Ştatlarda arylar her ýyl 15 milliard dollarlyk ekinleri tozanlandyrýar. Bu ekinleriň köpüsi ýurduň ähli ýerinde amala aşyrylýan dolandyrylýan ary hyzmatlary arkaly tozanlandyrylýar. Ramseýiň aýtmagyna görä, arylaryň populýasiýalaryny goramak gymmatlaşdygyça, bu hyzmatlar hem gymmatlaşýar we sarp edijileriň bahalaryna gytaklaýyn täsir edýär.
Emma Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk we oba hojalyk guramasy arylaryň sany azalmagyny dowam etdirse, iň agyr netije azyk önümleriniň hiline we howpsuzlygyna çynlakaý howp abanjakdygyny duýdurýar.
“HiveGuard” Jeýniň arylary goldamak üçin telekeçilik ideýalaryny ulanýan usullarynyň diňe biri. 2020-nji ýylda ol bal we şa želesi ýaly ary önümlerini öz içine alýan sagdyn içgileri satýan “Queen Bee” saglyk goşundysy kompaniýasyny döretdi. Satylýan her bir çüýşede Sahara çölüniň günortasyndaky Afrikadaky daýhan maşgalalary bilen işleýän girdejisiz gurama bolan “Trees for the Future” arkaly tozanlandyryjy agaç ekilýär.
“Daşky gurşaw üçin iň uly umydym deňagramlylygy dikeltmek we tebigat bilen sazlaşykly ýaşamakdyr” diýip, Jeýn aýtdy.
Ol munuň mümkindigine ynanýar, ýöne bu toparlaýyn pikirlenmegi talap eder. “Adamlar arylardan jemgyýetçilik gurluşy hökmünde köp zat öwrenip bilerler” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
"Olar nähili bilelikde işläp bilerler, nähili güýç berip bilerler we koloniýanyň ösüşi üçin nähili pida berip bilerler."
© 2023 Cable News Network. Warner Bros. Corporation kompaniýasynyň açyşy. Ähli hukuklar goralan. CNN Sans™ we © 2016 The Cable News Network.