Melamin gap-gaçlary, nepis farfor gap-gaçlaryňyzy zaýalamakdan howatyrlanman, terrasada ýaşamaga mümkinçilik berýär. Bu amaly gap-gaçlaryň 1950-nji ýyllarda we ondan soňky döwürde gündelik naharlanmak üçin nähili möhüm bolandygyny öwreniň.
Lian Potts otuz ýyl bäri dizaýn we ýaşaýyş jaýlaryny ýazyp gelýän baýrakly žurnalist. Ol otagyň reňk palitrasyny saýlamakdan başlap, miras galan pomidorlary ösdürip ýetişdirmekden başlap, içerki dizaýnda modernizmin gelip çykyşyna çenli ähli zatlarda bilermen. Onuň işleri HGTV, Parade, BHG, Travel Channel we Bob Vila-da peýda boldy.
Markus Riws tejribeli ýazyjy, neşirýatçy we fakt barlagçysydyr. Ol "The Source" žurnaly üçin habarlar ýazyp başlady. Onuň işleri "The New York Times", "Playboy", "The Washington Post" we "Rolling Stone" ýaly beýleki neşirlerde çap edildi. Onuň "Someone Screamed: The Rise of Rap Music in the Black Power Aftershock" atly kitaby Zora Neale Hurston baýragyna hödürlendi. Ol Nýu-Ýork uniwersitetiniň goşmaça mugallymy bolup, ol ýerde ýazuw we aragatnaşyk derslerini berýär. Markus bakalawr derejesini Nýu-Jersi ştatynyň Nýu-Brunswik şäherindäki Rutgers uniwersitetinden aldy.
Uruşdan soňky Amerikada orta synpyň adaty etrapçasy howlyda agşamlyk naharlary, köp çagaly we nahara gitmegi arzuw etmejek dynç alyş dabaralary bilen häsiýetlendirilýärdi, şol ýerde ajaýyp farfor gap-gaçlar we agyr damask stollary bilen agşamlyk naharyna gitmegi arzuw etmezdiň. Munuň ýerine, şol döwrüň iň gowy görülýän gap-gaçlary, esasanam melaminden ýasalan gap-gaçlar plastik gap-gaçlardy.
“Melamin bu gündelik durmuş ýörelgesine hökman laýyk gelýär” diýip, Auburn uniwersitetiniň içki dizaýn boýunça dosenti we içki dizaýnyň taryhy boýunça ders berýän doktor Anna Rut Gatling aýdýar.
Melamin 1830-njy ýyllarda nemes himigi Ýustus fon Libig tarapyndan oýlap tapylan plastik smoladyr. Şeýle-de bolsa, bu materialy öndürmek gymmat bolany we fon Libig öz oýlap tapyşy bilen näme etmelidigini hiç haçan çözmändigi üçin, ol bir asyrlap ýatdy. 1930-njy ýyllarda tehnologik ösüşler melamin öndürmegi arzanlaşdyrdy, şonuň üçin dizaýnerler ondan näme ýasamalydygy barada oýlanyp başladylar we ahyrsoňy bu görnüşli termoset plastmassany gyzdyryp, elýeterli, köpçülikleýin öndürilýän nahar gap-gaçlaryna öwürmegiň mümkindigini anykladylar.
Ilkinji döwürlerinde Nýu-Jersi ştatynda ýerleşýän “American Cyanamid” kompaniýasy plastmassa senagaty üçin melamin poroşogynyň öňdebaryjy öndürijileriniň we paýlaýjylarynyň biridi. Olar özleriniň melamin plastmassasyny “Melmac” söwda belgisi bilen bellige aldylar. Bu material sagat gaplaryny, peç tutawaçlaryny we mebel tutawaçlaryny ýasamak üçin hem ulanylsa-da, esasan naharhana gap-gaçlaryny ýasamak üçin ulanylýar.
Melamin gap-gaçlary Ikinji Jahan urşy döwründe giňden ulanyldy we goşunlar, mekdepler we hassahanalar üçin köpçülikleýin öndürildi. Metallaryň we beýleki materiallaryň ýetmezçiligi sebäpli täze plastmassalar geljegiň materiallary hasaplanýar. Bakelit ýaly beýleki irki plastmassalardan tapawutlylykda, melamin himiki taýdan durnukly we yzygiderli ýuwulmaga we gyzgynlyga çydamlydyr.
Uruşdan soň, melamin gap-gaçlary müňlerçe öýe köp mukdarda girdi. “1940-njy ýyllarda üç sany uly melamin zawody bardy, ýöne 1950-nji ýyllarda olaryň sany ýüzlerçe boldy” diýip, Gatlin aýtdy. Melamin gap-gaçlarynyň iň meşhur markalarynyň käbiri Branchell, Texas Ware, Lenox Ware, Prolon, Mar-crest, Boontonware we Raffia Ware.
Uruşdan soňky ykdysady ösüşden soň millionlarça amerikanly şäher töweregine göçüp gelenlerinde, täze öýlerine we durmuş ýörelgelerine laýyk gelýän melamin nahar gap-gaçlaryny satyn aldylar. Howlyda ýaşamak täze meşhur düşünje boldy we maşgalalara daşaryk çykarylyp bilinýän arzan plastik gap-gaçlar gerek boldy. Çaga dogurmagyň iň gülläp ösýän döwründe melamin şol döwür üçin iň amatly materialdy. "Gap-gaçlar hakykatdanam adatdan daşary we seresap bolmaly däl" diýip, Gatlin aýtdy. "Olary taşlap bilersiňiz!"
Şol döwrüň mahabatlarynda Melmac aşhana gap-gaçlary "klassiki däp-dessurda gaýgy-gamsyz ýaşamak" üçin jadyly plastik hökmünde öwgülidi. 1950-nji ýyllarda Branchell-iň Color-Flyte liniýasynyň başga bir mahabatynda aşhana gap-gaçlarynyň "çatlamazlygyna, döwülmezligine ýa-da döwülmezligine kepil geçilýändigi" aýdylýar. Meşhur reňklere gülgüne, gök, firuze, ýalpyz, sary we ak, şeýle hem gül ýa-da atom stilinde janly geometrik şekiller girýär.
“1950-nji ýyllaryň gülläp ösmegi başga onýyllyklara meňzemeýärdi” diýip, Gatlin aýtdy. Şol döwrüň optimizmi bu gap-gaçlaryň janly reňklerinde we görnüşlerinde öz beýanyny tapýar diýip, ol aýtdy. “Melamin gap-gaçlarynda inçe gap-gaçlar we kiçijik käse tutawaçlary ýaly asyryň ortalaryna mahsus geometrik şekiller bar, bu bolsa ony özboluşly edýär” diýip, Gatlin aýdýar. Alyjylar bezege döredijilik we stil goşmak üçin reňkleri garyşdyrmaga we deňeşdirmäge höweslendirilýär.
Iň gowy tarapy, Melmac-yň elýeterli bolmagydyr: dört adamlyk toplum 1950-nji ýyllarda takmynan 15 dollara, häzir bolsa takmynan 175 dollara düşýärdi. “Olar gymmatly däl” diýip, Gatlin aýtdy. “Siz trendleri kabul edip, şahsyýetiňizi hakykatdanam görkezip bilersiňiz, sebäbi birnäçe ýyldan soň olary çalşyp, täze reňkleri almak mümkinçiligiňiz bar”.
Melamin gap-gaçlarynyň dizaýny hem täsirli. “American Cyanamid” kompaniýasy “Steubenville Pottery Company” kompaniýasyndan “American Modern” gap-gaçlary bilen modernizmi amerikan stoluna getiren senagat dizaýner Raýty plastik gap-gaçlar bilen jadygöýlük etmek üçin işe aldy. Raýt “Melmac” gap-gaçlarynyň liniýasyny “Northern Plastics Company” üçin dizaýn etdi, kompaniýa 1953-nji ýylda gowy dizaýn üçin “Modern Art Museum” baýragyna mynasyp boldy. “Home” atly kolleksiýa “Melmac”-yň 1950-nji ýyllardaky iň meşhur kolleksiýalarynyň biri boldy.
1970-nji ýyllarda gap-gaç ýuwýan maşynlar we mikrotolkunly peçler amerikan aşhanalarynda esasy önümlere öwrüldi we melamin gap-gaçlary meşhurlygyny ýitirdi. 1950-nji ýyllaryň ajaýyp plastiki iki gap-gaçda hem ulanmak üçin howpsuz däldi we gündelik gap-gaçlar üçin has gowy saýlaw hökmünde Corelle bilen çalşyryldy.
Şeýle-de bolsa, 2000-nji ýyllaryň başynda melamin orta asyryň döwrebap mebelleri bilen birlikde täzeden döredi. 1950-nji ýyllaryň asyl seriýasy kolleksiýa önümlerine öwrüldi we melamin gap-gaçlarynyň täze liniýasy döredildi.
Melaminiň formulasyna we önümçilik prosesine girizilen tehniki üýtgeşmeler ony gap-gaç ýuwýan maşynda ýuwulýan maşynda ulanmak üçin howpsuz edýär we oňa täze ömür berýär. Şol bir wagtyň özünde, durnuklylyga bolan gyzyklanmanyň artmagy, melamini bir gezek ulanylandan soň çöplüklere taşlanýan bir gezek ulanylýan tarelkalaryň meşhur alternatiwasyna öwürdi.
Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň Azyk we derman serişdeleriniň gözegçiligi gullugynyň maglumatlaryna görä, melamin henizem mikrotolkunly peçde gyzdyrmak üçin ýaramly däl, bu bolsa onuň köne we täze görnüşleriniň gaýtadan peýda bolmagyny çäklendirýär.
“1950-nji ýyllardaky amatlylygyň kesgitlemesinden tapawutlylykda, bu amatlylyk döwründe köne melamin nahar gap-gaçlarynyň her gün ulanylmagy mümkin däl” diýip, Gatlin aýtdy. 1950-nji ýyllaryň berk nahar gap-gaçlaryna antikwar zatlara nähili üns berseňiz, şonça üns beriň. 21-nji asyrda plastik plitalar gymmatly kolleksiýa zatlaryna, antikwar melamin bolsa inçe farfor gap-gaçlara öwrülip biler.