Ýakynda alnan e-poçtalarda käbir aýry-aýry haýyr-sahawatçylaryň Smitsonian institutynyň Milli portret galereýasy üçin Trampyň we öňki birinji hanym Melaniýa Trampyň resmi portretlerini maliýeleşdirmäge taýýardygy aýdylýar, ýöne Smitsonian ahyrsoňy Trampyň PAC Save America guramasyna beren 650,000 dollarlyk haýyr-sahawatyny kabul etmäge razy boldy.
Bu sowgat ýakynda syýasy guramanyň öňki prezidentleriň muzeý portretlerini maliýeleşdirmeginiň ilkinji gezek bolmagydyr, sebäbi olar adatça Smitsonian instituty tarapyndan işe alnan aýry-aýry donorlar tarapyndan tölenýär. Ilkinji gezek awgust aýynda Business Insider tarapyndan habar berlen bu adatdan daşary sowgat muzeýe garşy jemgyýetçilik reaksiýasyny döretdi we “Jogapkärçilikli we ahlakly Waşington üçin raýatlar” guramasy tarapyndan guralan portretleri maliýeleşdirmek üçin goşmaça 100,000 dollar sowgat beren ikinji donoryň kimligine şübhe döretdi. Duşenbe güni “The Washington Post” gazetinde gözden geçirildi.
Smitson institutynyň metbugat wekili Linda Sent Tomas duşenbe güni ikinji sowgat berijiniň "anonimiň saklanmagyny isleýän raýat" bolandygyny ýene-de bir gezek gaýtalady. Şeýle hem, ol portretleriň biriniň eýýäm taýýardygyny, beýlekisiniň bolsa "işleýändigini" belledi.
Şeýle-de bolsa, muzeý düzgünlerine görä, öňki prezident ýene-de prezidentlige dalaş etse, onuň suraty çap edilip bilinmez. Netijede, muzeý 2024-nji ýyldaky prezident saýlawlaryna çenli çagyrylan iki suratkeşiň atlaryny aýtmazlygy mümkin diýip, Sent Tomas "Post" gazetine aýtdy. Eger Tramp bu saýlawlarda ýeňiş gazansa, muzeý düzgünlerine görä, portretler diňe onuň ikinji möhletinden soň görkeziler.
“Biz suratkeşiň adyny açylyşdan öň yglan etmeýäris, ýöne bu ýagdaýda köp wagt geçensoň, ol üýtgedilip bilner” diýip, Sent Tomas aýtdy. Trampyň Pari Dukowiç tarapyndan Time žurnaly üçin düşürilen 2019-njy ýyldaky suraty resmi portret görkezilmezden öň Milli Portret Galereýasynyň “Amerikan Prezidentleri” sergisinde wagtlaýyn görkeziler. Smitson institutynyň maglumatyna görä, surat gorag maksady bilen tiz wagtda aýrylar.
E-poçtalardan görnüşi ýaly, muzeý resmileri bilen Trampyň portret we onuň maliýeleşdirilmegi boýunça gepleşikleri Trampyň wezipesinden gitmeginden gysga wagt soň, 2021-nji ýylyň başyndan başlap, birnäçe aý bäri dowam etdi.
Bu proses Milli Portret Galereýasynyň direktory Kim Sagetiň Trampyň poçta bölüminde ýerine ýetiriji kömekçisi Molli Maýkala iberen hatynda beýan edilýär. Sadget Trampyň suratyň sergide görkezilmezinden öň ony ahyrsoňy tassyklajakdygyny ýa-da makullamajakdygyny belledi. (Smitsonian muzeýiniň metbugat wekili “The Post” gazetine muzeý işgärleriniň soňra Trampyň toparyna jaň edip, onuň gutarnykly tassyklama almajakdygyny anyklaşdyrandygyny aýtdy.)
“Elbetde, eger jenap Trampyň beýleki suratkeşler üçin pikirleri bolsa, biz bu teklipleri hoşal bolarys” diýip, Sadget 2021-nji ýylyň 18-nji martynda Maýkala iberen elektron hatynda ýazdy. “Biziň maksadymyz muzeýiň we suratkeşiň pikiriçe, Birleşen Ştatlaryň prezidentleriniň galereýasy üçin hemişelik esasda gowy portret döretjek suratkeşi tapmakdy”.
Takmynan iki aýdan soň, Sadget Milli Portret Galereýasynyň ähli prezident portretleri üçin hususy serişdeleri toplaýandygyny hem belläp geçdi we "bu sargytlary goldap biljek Tramp maşgalasynyň dostlaryny we janköýerlerini" tapmaga kömek sorady.
2021-nji ýylyň 28-nji maýynda Saget Maýkla şeýle ýazdy: “Şahsy durmuşlary bilen jemgyýetçilik mirasynyň arasynda hormatly aralygy saklamak üçin, biz Tramp maşgalasynyň agzalaryna ýüz tutmazlygy ýa-da Trampyň hiç bir işine goşant goşmazlygy saýlaýarys”.
Takmynan bir hepde soň Maýkl Sadjete Tramp toparynyň "şahsyýet hökmünde doly pul berjek birnäçe donor tapandygyny" aýtdy.
“Ördeklerimizi deňleşdirmek we prezidentiň soňky islegini kesgitlemek üçin indiki birnäçe günüň dowamynda atlary we aragatnaşyk maglumatlaryny ýerleşdirerin” diýip, Maýkl ýazdy.
Bir hepde soň Maýkl başga bir sanawy iberdi, ýöne atlar “The Post” gazetiniň gören açyk e-poçtalaryndan aýryldy. Maýkl “gerek bolsa, ýene-de onlarçasyny iberjekdigini” ýazdy.
Şondan soň pul toplamak meselesinde nämeleriň bolandygy we Trampyň PAC-dan pul kabul etmek kararyna nämeleriň getirendigi belli däl. E-poçtalarda käbir gepleşikleriň telefon arkaly ýa-da wirtual duşuşyklar mahalynda bolandygy görkezilýär.
2021-nji ýylyň sentýabr aýynda olar portretiň "ilkinji seansy" barada e-poçta alyşdylar. Soňra, 2022-nji ýylyň 17-nji fewralynda Saget Maýkla muzeýiň kolleksiýalar baradaky syýasatyny düşündirýän başga bir e-poçta iberdi.
“Hiç bir diri adama öz keşbi üçin töleg tölemek rugsat berilmeýär” diýip, Sajet bu düzgüni mysal getirip ýazdy. “NPG gepleşiklerde öňbaşçylyk edip, çagyrylan tarap suratkeşiň saýlamagyna ýa-da bahasyna täsir etmese, portretiň sargyt edilmeginiň çykdajylaryny tölemek üçin NPG-niň garawulynyň maşgalasy, dostlary we tanyşlary bilen habarlaşyp biler”.
2022-nji ýylyň 8-nji martynda Saget Maýkldan muzeýiň işine goldaw bermäge gyzyklanma bildirenlerden täzelikleri telefon arkaly paýlaşyp biljekdigini sorady.
“Biz tölenmeli çykdajylary çekmäge başlaýarys we taslama arkaly maliýe serişdelerini toplamaga has ýakynlaşmagy maksat edinýäris” diýip, Sajet ýazdy.
Birnäçe e-poçta arkaly telefon arkaly söhbetdeşligi utgaşdyrandan soň, Maýkl 2022-nji ýylyň 25-nji martynda Sagete hat ýazyp, "gürrüňlerimizi dowam etdirmek üçin iň gowy aragatnaşyk saklaýjynyň" 2024-nji ýylda Trampyň uly geňeşçisi wezipesine bellenen respublikan syýasy geňeşçisi Suzi Waýlsdygyny aýtdy. – saýlaw kampaniýasy.
2022-nji ýylyň 11-nji maýynda Smitsonian blankasynda ýazylan hatda muzeýiň resmileri "Amerikany halas et" PCC-niň gaznaçysy Bredli Klattere hat ýazyp, "syýasy guramanyň ýakynda Trampyň Portret Komissiýasyny goldamak üçin beren 650,000 dollarlyk sahy wadasyny" ykrar etdiler.
“Bu sahy goldawyň hormatyna, Smitson instituty sergi wagtynda portret bilen görkezilen zatlaryň etiketkalarynda we NPG web sahypasyndaky portretiň suratynyň gapdalynda 'Amerikany halas ediň' diýen sözleri çap eder” diýip, muzeý ýazdy.
Olar PAC Save America guramasynyň tanyşdyryş dabarasyna 10 myhmany çagyrjakdygyny, soňra bolsa bäş myhmana çenli şahsy portret tomaşasynyň geçiriljekdigini hem sözüne goşdular.
2022-nji ýylyň 20-nji iýulynda Waýls Milli Portret Galereýasynyň ösüş boýunça direktory Uşa Subramanýana gol çekilen ylalaşygyň nusgasyny e-poçta arkaly iberdi.
Geçen ýyl muzeýiň beren maglumatyna görä, Trampyň iki portreti üçin 750 müň dollarlyk komissiýa "Amerikany halas et" PAC-yň beren pulundan we ady agzalmadyk hususy haýyr-sahawatçynyň ikinji 100 müň dollarlyk hususy sowgadyndan tölener.
Adaty däl bolsa-da, haýyr-sahawat serişdeleri kanunydyr, sebäbi "Amerikany halas et" guramasy dolandyryjy PAC bolup, onuň serişdelerini ulanmaga çäklendirmeler az. Şeýle PAC-lar, pikirdeş dalaşgärleri goldamakdan başga-da, maslahatçylara töleg tölemek, syýahat we hukuk çykdajylaryny tölemek we beýleki çykdajylary tölemek üçin ulanylyp bilner. Tramp GAC-nyň maliýeleşdirmeginiň köp bölegi kiçi haýyr-sahawatçylaryň elektron poçtalara we beýleki soraglara jogap bermeginden gelýär.
Trampyň wekilleri bu barada pikir bildirmekden ýüz öwürdiler. Sişenbe güni Smitson institutynyň metbugat wekili Konçetta Dunkan “The Post” gazetine beren interwýusynda muzeýiň Trampyň syýasy hereket komitetini maşgalasyndan we biznesinden bölýändigini aýtdy.
“PAC hemaýatkärleriň toparyny wekilçilik edýändigi üçin, Portret galereýasy bu serişdeleri kabul etmäge şat, sebäbi bu suratkeşleriň saýlanmagyna ýa-da umumy desganyň gymmatyna täsir etmeýär” diýip, ol elektron poçtasynda ýazdy.
Geçen ýyl sowgat köpçülige mälim edilenden soň muzeý garşylyklara duçar boldy. Geçen awgust aýynda Smitsonian institutynyň sosial media boýunça strategi sowgat yglan edilmeginden nägile bolan ulanyjylaryň twitlerini toplady.
“Elbetde, adamlar biziň ähli prezidentleriň portretleriniň bardygyny bilmeýän ýaly” diýip, sosial media strategi Erin Blasko ýazdy. “Olar Trampyň keşbini alandygymyza gynandylar, ýöne munuň “sowgat” hasaplanýandygyna, esasanam olaryň pul toplamak usullaryny tankyt edenlerinden soň, gynanan adamlar hem köpdi”.
Şeýle hem, öňki prezident bilen ýaşdaşdygyny aýdyp, muzeýden Trampyň portretini görkezmezligi haýyş eden, göwnüçökgünlikden ejir çeken bir müşderiniň elýazma hatynyň nusgasy hem goşuldy.
“Haýyş edýärin, iň bolmanda Adalat ministrliginiň we FBI-nyň derňewleri gutarýança” diýip, müşderiler ýazdy. “Ol biziň gymmatly Ak Tamymyzy jenaýat etmek üçin ulandy”.
Şol wagt Sent Tomas muzeýdäki kärdeşlerine garşylygy diňe "aýsbergiň ujy" hasaplaýandygyny aýtdy.
“Makalany okaň” diýip, ol e-poçtasynda ýazdy. “Olar PAC-yň hödürleýän başga zatlarynyň sanawyny düzýärler. Biz ol ýerde.
Milli Portret Galereýasy Kongres tarapyndan 1962-nji ýylda döredilen hem bolsa, ol 1994-nji ýylda Ronald Şerr Jorj Buşuň portretini çekýänçä, wezipesinden çekilýän prezidentlere tabşyryk bermedi.
Geçmişde portretler hususy haýyr-sahawat serişdeleri bilen maliýeleşdirilýärdi, köplenç wezipesinden çekilýän hökümetiň tarapdarlaryndan. Stiwen Spilberg, Jon Legend we Krissi Teýgen ýaly 200-den gowrak haýyr-sahawatçy Obamanyň portretleri üçin Kehinde Wileý we Emi Şerald tarapyndan döredilen 750,000 dollarlyk buýruga goşant goşdy. Obamanyň we Buşuň portret haýyr-sahawatçylarynyň sanawynda PKK ýok.