Oksalatlar köp adamlar üçin amatly, ýöne içege funksiýasy üýtgeýän adamlar öz sarp edilişini çäklendirmek isleýärler. Barlaglar oksalatyň autizm ýa-da dowamly waginal agyrylara sebäp bolýandygyny görkezmeýär, ýöne käbir adamlarda böwrek daşlarynyň döremeginiň töwekgelçiligini ýokarlandyryp biler.
Oksalat kislotasy köp ösümliklerde, şol sanda ýaprakly gök önümlerde, gök önümlerde, miwelerde, kakaoda, hozlarda we tohumlarda duş gelýän organiki birleşmedir (1).
Ösümliklerde ol köplenç minerallar bilen birleşip, oksalatlary emele getirýär. Iýmit ylmynda "oksalat kislotasy" we "oksalat" adalgalary bir-biriniň ornuny tutýar.
Bedeniňiz oksalatlary özbaşdak öndürip ýa-da iýmitden alyp biler. C witamini metabolizm arkaly oksalata hem öwrülip biler (2).
Içilende, oksalatlar minerallar bilen birleşip, kalsiý oksalat we demir oksalat ýaly birleşmeleri emele getirip bilýär. Ol esasan ýogyn içegede duş gelýär, ýöne böwreklerde we siýdik ýollarynyň beýleki böleklerinde hem ýüze çykyp bilýär.
Şeýle-de bolsa, duýgur adamlar üçin oksalatlara baý iýmit böwrek daşlarynyň we beýleki saglyk meseleleriniň töwekgelçiligini ýokarlandyryp biler.
Oksalat ösümliklerde tapylýan organiki kislotadyr, ýöne ony beden hem sintezläp bilýär. Ol minerallara baglanýar we böwrek daşlarynyň emele gelmegine we beýleki saglyk meselelerine sebäp bolýar.
Oksalatlaryň saglyk bilen baglanyşykly esasy aladalarynyň biri, olaryň içegelerdäki minerallara baglanyp, beden tarapyndan siňmegine päsgel berip bilmegidir.
Mysal üçin, ispanak kalsiý we oksalatlara baýdyr, olar bolsa bedeniň köp mukdarda kalsiýi özleşdirmegine päsgel berýär (4).
Şeýle-de bolsa, iýmitlerdäki diňe käbir minerallaryň oksalatlara baglanýandygyny ýatda saklamak möhümdir.
Ispanakdan kalsiýiň siňdirilişi azalsa-da, süýt we ispanagy bilelikde iýmek süýtden kalsiýiň siňdirilmegine täsir etmeýär (4).
Oksalatlar içegelerdäki minerallara baglanyp, olaryň käbiriniň, esasanam süýüm bilen birleşdirilende, özleşdirilmegine päsgel berip biler.
Adatça, kalsiý we az mukdarda oksalat siýdik ýollarynda bilelikde bolýar, ýöne olar ereýär we hiç hili kynçylyk döretmeýär.
Ýöne käwagt olar birleşip kristallary emele getirýärler. Käbir adamlarda bu kristallar, esasanam oksalat derejesi ýokary we siýdik çykarylyşy pes bolsa, daş emele gelmegine sebäp bolup biler (1).
Kiçi daşlar adatça hiç hili kynçylyk döretmeýär, ýöne uly daşlar uretradan geçende güýçli agyry, göwrelilik we siýdikde gan döredip biler.
Şonuň üçin böwrek daşlarynyň geçmişi bolan adamlara oksalatlara baý iýmitleri kabul etmeklerini azaltmak maslahat berlip bilner (7, 8).
Şeýle-de bolsa, böwrek daşy bolan ähli näsaglara oksalatlary doly çäklendirmek maslahat berilmeýär. Sebäbi siýdikde tapylan oksalatyň ýarysy iýmitden siňdirilmän, beden tarapyndan öndürilýär (8, 9).
Häzirki wagtda urologlaryň köpüsi diňe siýdikde oksalat derejesi ýokary bolan näsaglara berk pes oksalatly iýmitlenmäni (günde 100 mg-dan az) belläp berýärler (10, 11).
Şonuň üçin çäklendirmeleriň näçe zerurdygyny anyklamak üçin wagtal-wagtal synag geçirmek möhümdir.
Oksalatlara baý iýmitler duýgur adamlarda böwrek daşlarynyň döremeginiň töwekgelçiligini ýokarlandyryp biler. Oksalat sarp edilişini çäklendirmek boýunça maslahatlar siýdikdäki oksalat derejesine esaslanýar.
Beýlekiler bolsa, oksalatlaryň dowamly, düşündirilmedik waginal agyry bilen häsiýetlendirilýän vulvodiniýa bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Barlaglaryň netijelerine esaslanyp, barlagçylar iki ýagdaýyň hem iýmit oksalatlary sebäpli döremeginiň mümkin däldigine ynanýarlar (12, 13, 14).
Şeýle-de bolsa, 1997-nji ýylda geçirilen we vulwodiniýa keselinden ejir çekýän 59 aýalyň az oksalatly iýmit we kalsiý goşundylary bilen bejerilen gözleginde, olaryň dörtden bir bölegine golaý alamatlarda gowulaşma boldy (14).
Barlagyň awtorlary iýmit oksalatlarynyň keseli döretmän, has-da beterleşdirip biljekdigi barada netijä geldiler.
Käbir internet hekaýalarynda oksalatlaryň autizm ýa-da vulwodiniýa bilen baglanyşygy bar, ýöne mümkin bolan baglanyşygy öwrenen gözlegleriň sany az. Mundan başga-da gözlegler gerek.
Käbir adamlar oksalatlara baý iýmitleri iýmegiň autizm ýa-da vulwodiniýa sebäp bolup biljekdigine ynanýarlar, ýöne häzirki barlaglar bu pikirleri goldamaýar.
Oksalat az bolan iýmitlenmäniň käbir tarapdarlary, adamlaryň saglyga ýaramaz täsir edip biljekdigi üçin, oksalatlara baý iýmitlerden gaça durmagynyň has gowydygyny aýdýarlar.
Ýöne, hemme zat şeýle ýönekeý däl. Bu iýmitleriň köpüsi sagdyn we möhüm antioksidantlary, süýümi we beýleki iýmit maddalaryny öz içine alýar.
Oksalatlary öz içine alýan köp iýmitler tagamly we sagdyndyr. Köp adamlar üçin olardan gaça durmak gerek däl we hatda zyýanly bolup biler.
Iýýän oksalatlaryňyzyň käbiri minerallar bilen birleşmezden öň içegeňizdäki bakteriýalar tarapyndan parçalanýar.
Bu bakteriýalaryň biri bolan Oxalobacterium oxytogenes, hakykatda oksalaty energiýa çeşmesi hökmünde ulanýar. Bu bolsa beden tarapyndan siňdirilýän oksalatyň mukdaryny ep-esli azaldýar (15).
Şeýle-de bolsa, käbir adamlaryň içegelerinde bu bakteriýalaryň sany köp bolmaýar, sebäbi antibiotikler O. formigenes koloniýalarynyň sanyny azaldýar (16).
Mundan başga-da, barlaglar içegeleriň çişme keseli bolan adamlarda böwrek daşlarynyň döremek howpunyň ýokarlanýandygyny görkezdi (17, 18).
Şeýle hem, aşgazan aýlanyp geçmek operasiýasyny ýa-da içegäniň işini üýtgedýän beýleki amallary geçiren adamlaryň siýdiginde oksalat derejesiniň ýokarydygy anyklandy (19).
Bu, antibiotik kabul edýän ýa-da içege işiniň bozulmalaryny başdan geçirýän adamlaryň az oksalatly iýmitlenmegiň has köp peýda getirip biljekdigini görkezýär.
Sagdyn adamlaryň köpüsi oksalatlara baý iýmitleri kynçylyksyz iýip bilýärler, ýöne içege işiniň üýtgeşikligi bolan adamlar olaryň sarp edilişini çäklendirmeli bolup bilerler.
Oksalatlar diýen ýaly ähli ösümliklerde duş gelýär, ýöne käbirlerinde örän köp mukdarda, beýlekilerinde bolsa örän az mukdarda bar (20).
Porsiýalaryň ölçegleri dürli-dürli bolup biler, ýagny käbir "ýokary oksalatly" iýmitler, meselem, sikori, eger porsiýanyň ölçegi ýeterlik kiçi bolsa, pes oksalat hasaplanyp bilner. Oksalatlara baý iýmitleriň sanawy (100 gramlyk porsiýada 50 mg-dan gowrak) (21, 22, 23, 24, 25):
Ösümliklerdäki oksalatyň mukdary örän ýokary derejeden örän pes derejä çenli üýtgeýär. Her porsiýada 50 milligramdan gowrak oksalat saklaýan iýmitler "ýokary oksalat" diýlip atlandyrylýar.
Böwrek daşlary sebäpli az oksalatly iýmitlenýän adamlardan, adatça, günde 50 milligramdan az oksalat sarp etmekleri soralýar.
Gündelik oksalat mukdary 50 mg-dan az bolsa, deňagramly we iýmitli iýmitlenmäge ýetip bolýar. Kalsiý şeýle hem oksalatlaryň özleşdirilmegini azaltmaga kömek edýär.
Şeýle-de bolsa, sagdyn bolmak isleýän sagdyn adamlaryň diňe oksalatlara baý bolandygy üçin iýmitlerden gaça durmaly däl.
Biziň hünärmenlerimiz saglygy we abadançylygy yzygiderli gözegçilikde saklaýarlar we täze maglumatlar peýda bolanda makalalarymyzy täzeleýärler.
Oksalat az bolan iýmitleniş käbir keselleri, şol sanda böwrek daşlaryny bejermäge kömek edip biler. Bu makalada oksalat az bolan iýmitlenişlere has ýakyndan göz aýlanýar we…
Oksalat ösümliklerde we adamlarda köp mukdarda tapylýan tebigy molekuladyr. Ol adamlar üçin möhüm iýmit maddasy däl we artykmaçlygy sebäp bolup biler...
Siýdikdäki kalsiý oksalat kristallary böwrek daşlarynyň iň köp duş gelýän sebäbidir. Olaryň nireden gelýändigini, olaryň öňüni nädip almalydygyny we nädip ýok etmelidigini öwreniň...
Barlaglar ýumurtga, gök önümler we zeýtun ýagy ýaly iýmitleriň GLP-1 derejesini ýokarlandyrmaga kömek edip biljekdigini görkezýär.
Yzygiderli maşk etmek, peýdaly iýmitleri iýmek we şeker we alkogol sarp edilişini azaltmak bedeni saklamak üçin birnäçe maslahatdyr...
Hepdede 2 litr ýa-da ondan köp emeli süýjülik berijileri kabul edýändigini habar beren gatnaşyjylarda ýürek aritmiýasynyň döremek howpy 20% ýokarlandy.
GLP-1 dietasynyň esasy maksady miweler, gök önümler, sagdyn ýaglar we däneli önümler ýaly doly iýmitlere ünsi jemlemek we gaýtadan işlenmedik iýmitleri çäklendirmekdir...