Bu makala “Science X” žurnalynyň redaksiýa işleri we syýasatyna laýyklykda gözden geçirildi. Redaktorlar mazmunyň bitewüligini üpjün etmek bilen birlikde aşakdaky häsiýetlere ünsi çekdiler:
Howanyň üýtgemegi global derejede ileri tutulýan meseleleri talap edýän çynlakaý meseledir. Dünýäniň dürli ýurtlary global ýylylygyň we howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmak üçin syýasat işläp düzýärler. Mysal üçin, Ýewropa Bileleşigi 2050-nji ýyla çenli howa bitaraplygyna ýetmek üçin giňişleýin görkezmeler toplumyny teklip edýär. Şeýle hem, Ýewropa Ýaşyl Ylalaşygy parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmaga ileri tutulýan ugurlary kesgitleýär.
Howanyň howasyna çykýan uglerod dioksidini (CO2) tutmak we ony himiki usulda peýdaly täjirçilik önümlerine öwürmek global ýylylygyň öňüni almagyň we onuň täsirlerini azaltmagyň bir usulydyr. Häzirki wagtda alymlar uglerod dioksidini saklamak we gaýtadan işlemek üçin arzan bahadan mümkinçilikleri giňeltmek üçin uglerody tutmak we ulanmak (CCU) tehnologiýasyny öwrenýärler.
Şeýle-de bolsa, global CCU barlaglary esasan takmynan 20 sany özgerdiji birleşme bilen çäklenýär. CO2 zyňyndy çeşmeleriniň dürlüligini göz öňünde tutup, has giň birleşmeleriň elýeterliligi örän möhümdir, bu bolsa CO2-ni pes konsentrasiýalarda hem özgerdip bilýän prosesler barada has çuňňur barlaglary talap eder.
Koreýanyň Çung-Ang uniwersitetiniň ylmy işgärlerinden ybarat topar ykdysady taýdan amatlydygyna göz ýetirmek üçin galyndylary ýa-da baý tebigy serişdeleri çig mal hökmünde ulanýan CCU prosesleri boýunça ylmy barlaglar geçirýärler.
Professor Sungho Ýun we dosent Çul-Jin Li tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän ylmy-barlag topary ýakynda senagat uglerod dioksidini we dolomiti, kalsiý we magniý baý bolan umumy we umumy çökündi dag jynslaryny iki sany täjirçilik üçin mümkin bolan önümi: kalsiý formatyny we magniý oksidini öndürmek üçin ulanmak barada ylmy-barlag işini çap etdi.
“Kömürturşy gazyny howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmak bilen birlikde ykdysady peýda getirip biljek gymmatly önümleri öndürmek üçin ulanmaga gyzyklanma artýar. Kömürturşy gazynyň gidrogenleşdiriliş reaksiýalaryny we kation alyş-çalyş reaksiýalaryny birleşdirip, biz metal oksidlerini we gymmatly formatlary öndürmek üçin prosesleri bir wagtda arassalamak üçin usul işläp düzdik” diýip, professor Ýin belledi.
Alymlar öz gözleglerinde uglerod dioksidine wodorod goşmak üçin katalizator (Ru/bpyTN-30-CTF) ulandylar, netijede iki sany goşmaça gymmatly önüm emele geldi: kalsiý formaty we magniý oksidi. Sement goşundysy, dekonjestant we haýwan iými goşundysy bolan kalsiý formaty deri aşgarlamakda hem ulanylýar.
Tersine, magniý oksidi gurluşyk we derman senagatynda giňden ulanylýar. Bu proses diňe bir mümkin däl, eýsem örän çalt bolup, önümi otagyň temperaturasynda bary-ýogy 5 minutda öndürýär. Mundan başga-da, ylmy işgärler bu prosesiň kalsiý formatyny öndürmegiň däp bolan usullary bilen deňeşdirilende global ýylylyk mümkinçiligini 20% azaldyp biljekdigini çaklaýarlar.
Topar şeýle hem öz usullarynyň daşky gurşawa täsirini we ykdysady taýdan netijeliligini öwrenmek arkaly bar bolan önümçilik usullarynyň ornuny tutup biljekdigini baha berýär. “Netijelere esaslanyp, biziň usulymyz däp bolan usullaryň ornuny tutup we senagat uglerod dioksidi zyňyndylaryny azaltmaga kömek edip biljek uglerod dioksidi konwersiýasynyň daşky gurşawa zyýansyz alternatiwasydygyny aýdyp bileris” diýip, professor Ýin düşündirdi.
Kömürturşy gazyny peýdaly önümlere öwürmek geljegi uly ýaly görünse-de, bu prosesleri ölçeklendirmek hemişe aňsat däl. Köp sanly CCU tehnologiýalary heniz täjirçilik taýdan ulanylmady, sebäbi olaryň ykdysady taýdan mümkinçiligi esasy täjirçilik proseslerine garanyňda pes. “Biz CCU prosesini daşky gurşawa we ykdysady taýdan amatly etmek üçin galyndylary gaýtadan işlemek bilen utgaşdyrmalydyrys. Bu geljekde arassa nol zyňyndy maksatlaryna ýetmäge kömek edip biler” diýip, doktor Li jemledi.
Goşmaça maglumat: Hayoung Yoon we beýlekiler, Dolomitdäki magniý we kalsiý ionlarynyň dinamikasyny CO2 ulanyp peýdaly goşmaça gymmatly önümlere öwürmek, Himiki inženerçilik žurnaly (2023). DOI: 10.1016/j.cej.2023.143684
Eger siz ýalňyş ýazuw, nätakyklyk bilen ýüzbe-ýüz bolsaňyz ýa-da bu sahypadaky mazmuny redaktirlemek üçin haýyş ibermek isleseňiz, şu formany ulanyň. Umumy soraglar üçin biziň aragatnaşyk formamyzy ulanyň. Umumy pikirler üçin aşakdaky jemgyýetçilik teswirleri bölümini ulanyň (görkezmelere eýeriň).
Siziň pikiriňiz biziň üçin möhümdir. Şeýle-de bolsa, habarlaryň köp bolmagy sebäpli, şahsylaşdyrylan jogaby kepillendirip bilmeýäris.
E-poçta salgyňyz diňe alýjylara e-poçtany kimiň iberendigini aýtmak üçin ulanylýar. Siziň salgyňyz hem, alýjynyň salgysy hem başga maksatlar üçin ulanylmaz. Siz girizýän maglumatlar e-poçtaňyzda peýda bolar we Phys.org tarapyndan hiç hili görnüşde saklanmaz.
Hepdelik we/ýa-da gündelik täzelenmeleri poçta gutuňyza alyň. Islendik wagt abuna ýazylmagy bes edip bilersiňiz we biz siziň maglumatlaryňyzy hiç haçan üçünji taraplar bilen paýlaşmarys.
Biz mazmunymyzy hemmeler üçin elýeterli edýäris. Premium hasap bilen Science X-iň missiýasyny goldamagy göz öňünde tutuň.