Kömelekleriň we bakteriýalaryň ýapyşyk daşky gatlagy, "hüjreden daşary matrisa" ýa-da EKM diýlip atlandyrylýar, jele ýaly konsistensiýaly we gorag gatlagy we gabyk hökmünde hereket edýär. Emma Massaçusets Amherst uniwersiteti tarapyndan Worçester politehniki instituty bilen hyzmatdaşlykda geçirilen iScience žurnalynda ýakynda geçirilen gözlege görä, käbir mikroorganizmleriň EKM-i diňe oksalat kislotasynyň ýa-da beýleki ýönekeý kislotalaryň gatnaşmagynda gel emele getirýär. EKM antibiotiklere garşylyk görkezmekden başlap, turbalaryň dykylmagyna we lukmançylyk enjamlarynyň hapalanmagyna çenli ähli zatda möhüm rol oýnaýandygy sebäpli, mikroorganizmleriň ýapyşyk gel gatlaklaryny nähili dolandyrýandygyny düşünmek biziň gündelik durmuşymyza giň täsir edýär.

“Men hemişe mikrobial EKM-lere gyzyklanýardym” diýip, Massaçusets Amherst uniwersitetiniň mikrobiologiýa professory we makalanyň uly awtory Barri Gudell aýtdy. “Adamlar köplenç EKM-i mikroorganizmleri goraýan inert gorag daşky gatlak hökmünde pikir edýärler. Emma ol şeýle hem mikrobial öýjükleriň içine we daşyna iýmit maddalarynyň we fermentleriň geçmegi üçin geçiriji bolup hyzmat edip biler”.
Örtük birnäçe funksiýany ýerine ýetirýär: onuň ýapyşmagy aýratyn mikroorganizmleriň bir ýere jemlenip, koloniýalary ýa-da "bioplenkalary" emele getirip bilýändigini aňladýar we ýeterlik mikroorganizmler muny edende, ol turbalary ýapyp ýa-da lukmançylyk enjamlaryny hapalap biler.
Emma gabyk hem geçirgen bolmaly: köp mikroorganizmler dürli fermentleri we beýleki metabolitleri EKM arkaly daşary çykaryp, iýmek ýa-da ýokuşdyrmak isleýän materiallaryna (meselem, çüýrük agaç ýa-da oňurgaly dokumalar) bölüp çykarýarlar we soňra fermentler öz işlerini tamamlandan soň, iýmit siňdiriş wezipesi - iýmit maddalaryny EKM arkaly yzyna gaýtaryp berýärler.
Bu ECM-iň diňe bir inert gorag gatlagy däldigini aňladýar; Aslynda, Gudell we onuň kärdeşleriniň görkezişi ýaly, mikroorganizmler özleriniň ECM-iniň ýapyşyklygyny we şonuň üçin onuň geçirijiligini gözegçilikde saklamak ukybyna eýe bolup görünýär. Olar muny nähili edýärler?
Kömeleklerde bölünip çykma köp ösümliklerde tebigy ýagdaýda duş gelýän umumy organiki kislota bolan oksalat turşusy ýaly görünýär we Gudell we onuň kärdeşleriniň anyklamagy ýaly, köp mikroorganizmler özleriniň bölüp çykarýan oksalat turşusyny uglewodlaryň daşarky gatlaklaryna baglanmak üçin ulanýan ýaly görünýär. Bu bolsa ýapyşyk maddany emele getirýär. , jele ýaly ECM.
Emma topar has ýakyndan gözden geçirende, olar oksalat kislotasynyň diňe bir EKM-iň öndürilmegine kömek etmän, eýsem ony "kadalaşdyrýandygyny" hem anykladylar: mikroblar uglewod-kislota garyndysyna näçe köp oksalat kislotasyny goşsalar, EKM şonça-da ýapyşykly bolýar. EKM näçe ýapyşykly bolsa, şonça-da uly molekulalaryň mikrobyň içine girmegine ýa-da çykmagyna päsgel berýär, kiçi molekulalar bolsa daşky gurşawdan mikrobyň içine erkin girip bilýärler we tersine.
Bu açyş kömelekleriň we bakteriýalaryň çykarýan dürli görnüşli birleşmeleriň bu mikroorganizmlerden daşky gurşawa nähili girýändigi baradaky däp bolan ylmy düşünjäni kynlaşdyrýar. Gudell we onuň kärdeşleri käbir ýagdaýlarda mikroorganizmleriň mikroorganizmiň ýaşamagy ýa-da ýokançlanmagy üçin bagly bolan matrisa ýa-da dokuma hüjüm etmek üçin örän kiçi molekulalaryň bölünip çykmagyna has köp bil baglamaly bolup biljekdigini aýtdylar. Bu, uly fermentler mikroblaryň daşky matrisasyndan geçip bilmese, kiçi molekulalaryň bölünip çykmagynyň hem patogenezde uly rol oýnap biljekdigini aňladýar.
“Orta ýol bar ýaly” diýip, Gudell aýtdy, “mikroorganizmler belli bir gurşawa uýgunlaşmak üçin kislotalylyk derejesini gözegçilikde saklap, fermentler ýaly uly molekulalaryň käbirini saklap, kiçi molekulalaryň EKM-den aňsatlyk bilen geçmegine mümkinçilik berýän orta ýol bar ýaly. “EKM-iň oksalat turşusy bilen modulýasiýasy mikroorganizmleriň özlerini antimikroblardan we antibiotiklerden goramagynyň bir usuly bolup biler, sebäbi bu dermanlaryň köpüsi örän uly molekulalardan ybarat. Hut şu özleşdirme ukyby antimikrob terapiýasyndaky esasy päsgelçilikleriň birini ýeňip geçmegiň açary bolup biler, sebäbi EKM-i has geçirimli etmek üçin manipulýasiýa etmek antibiotikleriň we antimikroblaryň netijeliligini ýokarlandyryp biler.

“Eger biz käbir mikroblarda oksalat ýaly kiçi kislotalaryň biosintezini we bölünip çykmagyny gözegçilikde saklap bilsek, onda mikroblara nämeleriň girýändigini hem gözegçilikde saklap bileris, bu bolsa köp mikrob kesellerini has gowy bejermäge mümkinçilik berer” diýip, Gudell aýtdy.
2022-nji ýylyň dekabrynda mikrobiolog Ýasu Morita Milli Saglygy goraýyş institutlaryndan inçekesel üçin täze, has netijeli bejeriş usullaryny işläp düzmäge gönükdirilen ylmy barlaglary goldamak üçin grant aldy.

Has köp maglumat almak isleseňiz, maňa e-poçta ibermegiňizi haýyş edýärin.
E-poçta：
info@pulisichem.cn
Tel:
+86-533-3149598