Barlagçylar elektrik awtoulaglarynyň batareýalaryndaky alýuminiň 100% -ini we litiniň 98% -ini gaýtadan işläp bilýän gaýtadan işlemek usulyny işläp düzdüler.
Şwesiýaly alymlar elektrik awtoulaglarynyň batareýalaryny gaýtadan işlemegiň täze, has netijeli usulyny işläp düzendiklerini aýdýarlar.
“Bu usuly giňeltmek mümkin bolany üçin, onuň geljek ýyllarda senagatda ulanylmagyna umyt edýäris” diýip, gözlegiň ýolbaşçysy Martina Petranikowa aýtdy.
Adaty gidrometallurgiýada elektrik awtoulaglarynyň batareýalaryndaky ähli metallar organiki däl kislotalarda ereýär.
Soňra alýumin we mis ýaly "garaňňylyklar" aýrylýar we kobalt, nikel, marganes we litium ýaly gymmatly metallar gaýtadan alynýar.
Alýuminiýiň we misiň galan mukdary az bolsa-da, ony arassalamak üçin birnäçe ädim gerek bolýar we prosesiň her bir ädimi litiumyň ýitmegine sebäp bolup biler.
Şwesiýanyň Çalmers Tehnologiýa Uniwersitetiniň alymlary elektrik awtoulaglarynyň batareýalaryndaky alýuminiýiň 100% -ini we litiumiň 98% -ini gaýtadan işläp bilýän gaýtadan işlemek usulyny işläp düzdüler.
Ol häzirki prosesleriň yzygiderliligini üýtgetmegi we esasan litiý we alýuminiýi gaýtadan işlemegi öz içine alýar.
Şol bir wagtyň özünde, nikel, kobalt we marganes ýaly gymmatly çig mallaryň ýitgileri iň pes derejä düşürilýär.
“Şu wagta çenli hiç kim oksalat kislotasyny ulanyp, şeýle köp mukdarda litiýi bölüp, şol bir wagtyň özünde ähli alýuminiýi aýyrmak üçin amatly şertleri tapyp bilmedi” diýip, Çalmers Tehnologiýa Uniwersitetiniň Himiýa we himiýa inženerçiligi bölüminiň aspiranty Liýa Ruket aýtdy.
"Ähli batareýalarda alýumin bardygy sebäpli, biz ony beýleki metallary ýitirmezden aýryp bilmeli."
Ruket we ylmy ýolbaşçy Petranikowa özleriniň batareýalary gaýtadan işleýän laboratoriýasynda ulanylan awtoulag batareýalaryny we olaryň ezilen içindäkilerini tüsse gapjygyna ýerleşdirdiler.
Ownuk üwelen gara poroşok oksalat kislotasy diýlip atlandyrylýan arassa organiki suwuklykda eredilýär, bu bolsa rewen we ispana ýaly ösümliklerde tapylýan has ýaşyl maddadyr.
Poroşogy we suwuklygy aşhana blenderine meňzeş maşyna salyň. Bu ýerde batareýadaky alýumin we litiý oksalat kislotasynda ereýär, galan metallar bolsa gaty görnüşde galýar.
Bu prosesiň soňky ädimi, soňra täze batareýalary ýasamak üçin ulanylyp bilinjek litiý çykarmak üçin bu metallary bölmekdir.
“Bu metallaryň dürli häsiýetleri bolandygy sebäpli, olary bölmegiň kyn boljakdygyny pikir etmeýäris. Biziň usulymyz batareýalary gaýtadan işlemegiň geljegi uly täze usulydyr we ony has giňişleýin öwrenmäge mynasypdyr” diýip, Ruket aýtdy.
Petranikowanyň ylmy-barlag topary litium-ion batareýalaryndaky metallary gaýtadan işlemek boýunça öňdebaryjy ylmy-barlag işlerini geçirmek üçin ýyllaryň dowamynda köp wagt sarp etdi.
Ol elektrik awtoulaglarynyň batareýalaryny gaýtadan işlemek bilen meşgullanýan kompaniýalar bilen dürli hyzmatdaşlyk taslamalaryna gatnaşýar. Topar iri ylmy-barlag we işläp düzmek taslamalarynda hyzmatdaş bolup, onuň brendlerine “Volvo” we “Northvolt” girýär.