"ProPublica" häkimiýetiň bikanun ulanylmagyny derňemäge bagyşlanan girdejisiz habar guramasydyr. Iň möhüm habarlary ilki bilen almak üçin agza boluň.
Biz henizem habar berýäris. Çykarylan önümleriň tarifden boşadylyş sanawyna nähili goşulandygy barada maglumatyňyz barmy? "Signal" kompaniýasynyň Robert Fatureçi bilen 213-271-7217 telefon belgisi arkaly habarlaşyp bilersiňiz.
Prezident Donald Tramp şu aýyň başynda täze salgytlary giňeltjekdigini yglan edeninden soň, Ak Tam salgytlardan boşadyljak 1000-den gowrak önümiň sanawyny çap etdi.
Sanawda görkezilen materiallaryň biri polietilen tereftalatdyr, ol, adatça, PET smolasy hökmünde tanalýar we plastik çüýşeleri ýasamak üçin ulanylýan termoplastikdir.
Kompaniýanyň näme üçin sanksiýalardan boşadylandygy belli däl, hatda senagat resmileri hem sanksiýalaryň näme üçin dörändigini bilmeýärler.
Emma onuň saýlanmagy “Coca-Cola” çüýşelerini satýan “Reyes Holdings” kompaniýasy üçin ýeňiş boldy. Bu kompaniýa ABŞ-nyň iň uly hususy kompaniýalaryndan biri bolup, Respublikan partiýasynyň maksatlaryna millionlarça dollar bagyşlaýan iki dogana degişli. Maglumatlara görä, kompaniýa ýakynda öz nyrhlaryny goramak üçin Tramp administrasiýasy bilen ýakyndan baglanyşykly lobbiçilik firmasyny işe aldy.
Kompaniýanyň lobbiçilik işiniň rugsatdan ýüz öwürmek baradaky haýyşda rol oýnandygy ýa-da oýnan däldigi belli däl. “Reyes Holdings” we onuň lobbiçileri “ProPublica”-nyň soraglaryna derrew jogap bermediler. Ak Tam hem bu barada pikir bildirmekden ýüz öwürdi, ýöne käbir pudagyň tarapdarlary administrasiýanyň rugsatdan ýüz öwürmek baradaky haýyşy ret edendigini aýtdylar.
Sanawda düşündirilmedik görnüşde smolalaryň goşulmagy ABŞ hökümetiniň tarifleri kesgitlemek prosesiniň nähili açyk däldigini görkezýär. Esasy gyzyklanýan taraplar käbir önümleriň näme üçin tariflere sezewar edilýändigini, beýlekileriniň bolsa näme üçin degişli däldigini bilmeýärler. Tarif nyrhlaryndaky üýtgeşmeleriň anyk düşündirişi ýok. Administrasiýanyň işgärleri tarifler barada gapma-garşylykly maglumatlar berdiler ýa-da islendik soraglara jogap bermekden ýüz öwürdiler.
Bu prosesde açyklygyň ýoklugy söwda boýunça bilermenleriň arasynda syýasy taýdan baglanyşykly kompaniýalaryň ýapyk gapylaryň arkasynda salgyt ýeňilliklerinden peýdalanyp biljekdigi barada alada döretdi.
“Bu korrupsiýa bolup biler, ýöne bu başarnyksyzlyk hem bolup biler” diýip, tarif syýasaty boýunça işleýän lobbiçi PET smolasynyň tariflere goşulmagy barada aýtdy. “Dogrusyny aýtsam, bu şeýle howlukmaç boldy welin, bu sanawy hemmeler bilen ara alyp maslahatlaşmak üçin Ak Tama kimiň barandygyny hem bilemok”.
Trampyň ilkinji administrasiýasy döwründe tariflerden boşadylmagy talap etmek üçin resmi proses bardy. Kompaniýalar öz önümleriniň tariflerden boşadylmalydygyny öňe sürýän ýüz müňlerçe arza tabşyrdylar. Tarifleri kesgitlemek prosesiniň mehanizmlerini has içgin öwrenmek üçin arzalar köpçülige mälim edildi. Bu açyklyk akademiklere soňra müňlerçe arzany seljermäge we respublikan syýasy donorlarynyň boşadylmagy has ähtimaldygyny kesgitlemäge mümkinçilik berdi.
Trampyň ikinji möhletinde, azyndan häzirlikçe, tarif ýeňilliklerini soramak üçin resmi proses ýok. Pudak ýolbaşçylary we lobbiçiler ýapyk gapylaryň arkasynda işleýärler. “Wall Street Journal” gazetiniň redaksiýa geňeşi geçen hepde “prosessiň açyklygyny” “Waşington batgalygyndan arzuw” bilen deňeşdirip boljak derejede atlandyrdy.
Trampyň täze salgytlary resmi taýdan yglan edýän ýerine ýetiriji perman ähli ýurtlara tas 10% esasy nyrhy girizmäge mümkinçilik berer, boşatmalar bolsa derman senagaty, ýarymgeçirijiler, tokaý hojalygy, mis senagaty, möhüm minerallar we energiýa pudaklaryndaky önümler hökmünde giňden kesgitlenýär. Goşulan sanawda boşatyljak anyk önümler jikme-jik beýan edilýär.
Şeýle-de bolsa, "ProPublica" tarapyndan sanawyň gözden geçirilmegi köp zatlaryň bu giň kategoriýalara girmeýändigini ýa-da asla girmeýändigini, şol bir wagtyň özünde bu kategoriýalara girýän käbir zatlaryň bolsa saklanyp galmandygyny ýüze çykardy.
Mysal üçin, Ak Tamyň boşatma sanawy asbestiň köp görnüşlerini öz içine alýar, ol, adatça, möhüm mineral hasaplanmaýar we boşatma kategoriýalarynyň hiç birine girmeýän ýaly. Kanserogen mineral, adatça, milli howpsuzlyk ýa-da ABŞ-nyň ykdysadyýeti üçin möhüm däl hasaplanýar, ýöne henizem hlor öndürmek üçin ulanylýar, ýöne Baýden administrasiýasynyň Daşky gurşawy goramak agentligi geçen ýyl bu materialyň importyny gadagan etdi. Tramp administrasiýasy Baýden döwründäki käbir çäklendirmeleri ýatyryp biljekdigini yşarat etdi.
Öň hlor senagatyna zyýan ýetirip biljekdigi sebäpli gadagançylyga garşy çykan senagat topary bolan Amerikan himiýa geňeşiniň metbugat wekili toparyň asbestiň salgytlardan boşadylmagy üçin lobbiçilik etmeýändigini we onuň näme üçin goşulandygyny bilmeýändigini aýtdy. (Iki esasy hlor kompaniýasy hem özleriniň açyklama formalarynda salgytlar üçin lobbiçilik edendiklerini görkezmediler.)
Sanawdaky başga-da, boşadylmadyk, ýöne has az howply zatlara merjen, balykgulak we garaklyk balyklarynyň süňkleri (öý haýwanlary üçin iýmit goşundysy hökmünde ulanylyp bilinýän garaklyk balyklarynyň bölekleri) girýär.
PET smolasy hem boşatma kategoriýalarynyň hiç birine girmeýär. Bilermenleriň aýtmagyna görä, hökümetiň ony energiýa önümi hasaplamagy mümkin, sebäbi onuň düzümi nebitden alynýar. Emma şol bir pes standartlara laýyk gelýän beýleki önümler muňa girmeýär.
“Biz hem beýlekiler ýaly geň galdyk” diýip, PET senagatynyň söwda topary bolan PET Resin Assosiasiýasynyň ýerine ýetiriji direktory Ralf Wasami aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, resin, eger şol önümler üçin gaplama goşulmasa, boşadylan kategoriýa girmeýär.
Resmi maglumatlara görä, geçen ýylyň dördünji çärýeginde, Tramp saýlawlarda ýeňiş gazanan döwründe, “Coca-Cola” çüýşelerini satýan “Reyes Holdings” kompaniýasy tarifler üçin lobbiçilik etmek üçin “Ballard Partners” kompaniýasyny işe aldy. Şu ýylyň birinji çärýeginde, Trampyň wezipä girişen döwründe, hasabatlara görä, Ballard söwda syýasatyny kesgitleýän Söwda ministrligine tarifler üçin lobbiçilik edip başlady.
Firma Tramp administrasiýasy bilen işlemek isleýän kompaniýalaryň iň köp gelýän ýerine öwrüldi. Ol Trampyň öz kompaniýasy bolan Tramp guramasy üçin lobbiçilik etdi we onuň işgärleriniň arasynda Baş prokuror Pam Bondi we Baş işgär Suzi Waýls ýaly ýokary derejeli administrasiýa işgärleri bar. Firmanyň esaslandyryjysy Braýan Ballard, "Politico" žurnalynyň "Trampyň Waşingtonundaky iň täsirli lobbiçi" diýip atlandyran Tramp üçin köp pul toplaýan işewür adamdyr. Federal maglumat beriş maglumatlaryna görä, ol "Reyes Holdings" kompaniýasyna salgyt salmak üçin lobbiçilik eden firmadaky iki lobbiçiniň biridir.
“Reyes Holdings” kompaniýasynyň arkasyndaky milliarder doganlar Kris we Jude Reýes hem syýasat bilen ýakyn gatnaşykda. Saýlaw kampaniýasynyň maliýeleşdirilişi barada maglumat berýän resminamalarda olaryň käbir demokrat dalaşgärlere pul berendigi, ýöne syýasy goşantlarynyň köpüsiniň respublikanlara berlendigi görkezilýär. Trampyň ilkinji saýlawda ýeňişinden soň, Kris Reýes Tramp bilen şahsy duşuşmak üçin Mar-a-Lago şäherine çagyryldy.
PET smolasyndan boşadylyş diňe bir "Reyes Holdings" üçin däl, eýsem çüýşe ýasamak üçin smolany satyn alýan beýleki kompaniýalar, şeýle hem ony ulanýan içgi kompaniýalary üçin hem peýdalydyr. Şu ýylyň başynda "Coca-Cola"-nyň baş direktory kompaniýanyň alýuminiý üçin täze salgytlaryň öňünde has köp plastik çüýşelere geçjekdigini aýtdy. Täze salgytlar termoplastiklere hem täsir etse, bu meýilnama başa barmazlygy mümkin. Açyklaýyş ýazgylarynda kompaniýanyň şu ýyl Kongrese salgytlara garşy lobbiçilik edendigi görkezilýär, ýöne resminamalarda haýsy syýasatlaryň jikme-jik beýan edilmeýär we kompaniýa "ProPublica"-nyň soraglaryna jogap bermedi. ("Coca-Cola" Tramp bilen habarlaşmaga synanyşdy, onuň inaugurasiýa dabarasyna takmynan 250,000 dollar sowgat berdi we onuň baş direktory Trampa onuň iň söýgüli gazly içgisi bolan şahsylaşdyrylan "Dieth Coke" çüýşesini berdi.)
Soňky salgytlardan ýeňillik gazanmak babatda deňeşdirme boýunça gowy netije gazanan başga bir pudak oba hojalygydyr, ol pestisidleriň we dökünleriň dürli görnüşlerini öz içine alýar.
Oba hojalyk lobbiçilik topary bolan Amerikan Fermerler Býurosy Federasiýasy ýakynda öz web sahypasynda bölekleýin boşadylmalary öwýän we çim we kaliý dökünleriniň boşadylmalaryny "Amerikan Fermerler Býurosy Federasiýasy ýaly oba hojalyk guramalarynyň agyr tagallasy" we "daýhanlaryň we maldarlaryň umumy sesleriniň netijeliliginiň subutnamasy" diýip atlandyran seljerme çap etdi.
Salgytdan boşadylan kategoriýalaryň hiç birine girmeýän, ýöne giň düşündiriş berilse, salgytdan boşadylan kategoriýa girmegi mümkin bolan başga-da köp import edilen harytlar bar.
Mysal üçin, emeli süýjüdiji sukralozany görkezmek bolar. Onuň goşulmagy önümi iýmitde we içgilerde ulanýan kompaniýalara uly peýda getirer. Ýöne sukraloza käwagt dermanlarda has tagamly etmek üçin hem ulanylýar. Ak Tamyň onuň goşulmagyny dermanyň çykarylmagy sebäpli ýa-da başga bir sebäp bilen tassyklaandygy belli däl.
Boşadylan giň kategoriýalar, esasan, ABŞ hökümetiniň milli howpsuzlygy goramak üçin tarifleri girizmek ygtyýarlygy astynda geljekki mümkin bolan tarifleri derňeýän pudaklarydy.
Siziň ýaňy okaýan hekaýaňyz okyjylarymyz tarapyndan mümkin boldy. Güýji açyp görkezýän, hakykaty açyp görkezýän we hakyky özgerişlere itergi berýän derňew žurnalistikasyny dowam etdirip bilmegiňiz üçin, bu sizi "ProPublica"-ny goldamaga ylhamlandyrar diýip umyt edýäris.
"ProPublica" häkimiýetiň jogapkärçiligini öz üstüne alýan partiýasyz, faktlara esaslanýan žurnalistika üçin niýetlenen girdejisiz habar beriş gullugydyr. Biz 2008-nji ýylda derňew habarlarynyň pese gaçmagyna jogap hökmünde esaslandyryldyk. Biz adalatsyzlygy, korrupsiýany we häkimiýetiň hyýanatçylykly ulanylmagyny ýüze çykarmak üçin 15 ýyldan gowrak wagt sarp etdik - bu işler biziň demokratiýamyz üçin öňküden has haýal, gymmat we has möhümdir. Ýedi gezek Pulitzer baýragynyň eýesi bolan biz jemgyýetçilik bähbitlerini habarlarymyzyň merkezinde saklap, döwlet we ýerli hökümetlerde, korporasiýalarda, edaralarda we başgalarda özgertmeleri amala aşyrdyk.
Bu mesele öňküden has möhüm. Hökümetdäki etikadan başlap, reproduktiw saglyk we howa krizisine çenli, "ProPublica" iň möhüm wakalaryň öň hatarynda durýar. Siziň sadakaňyz häkimiýet başyndakylary jogapkärçilige çekmäge we hakykaty elýeterli saklamaga kömek eder.
Maglumat bermek, ylham bermek we uzak möhletli täsir galdyrmak üçin derňew žurnalistikasyny goldamakda ýurduň çar künjeginden 80,000-den gowrak goldawçy bilen birleşiň. Bu işi mümkin edenligiňiz üçin sag boluň.
Federal hökümet we Trampyň işi barada maglumat bermek üçin maňa e-poçta ýa-da howpsuz kanal arkaly habarlaşyň.
"ProPublica" Donald Trampyň ikinji möhletinde iň köp üns berilmeli ugurlara üns berer. Habarçylarymyzyň üns berjek käbir meseleleri we olara nädip howpsuz ýetmelidigi şu ýerde.
Habarçylar toparymyz barada has köp maglumat alyň. Habarlar ösýän mahaly, üns berilýän ugurlary paýlaşmagy dowam etdireris.
Men saglyk we daşky gurşaw meselelerini we olary dolandyrýan edaralary, şol sanda Daşky gurşawy goramak agentligini öz içine alýaryn.
Men Adalat ministrligi, ABŞ-nyň aklawçylary we sudlar ýaly adalat we kanunyň hökmürowanlygy meselelerini beýan edýärin.
Men ýaşaýyş jaý we ulag meselelerini, şol sanda bu pudaklarda işleýän kompaniýalary we olara gözegçilik edýän düzgünleşdirijileri öz içine alýaryn.
Eger siziň anyk maslahatyňyz ýa-da hekaýaňyz ýok bolsa, bize siziň kömegiňiz gerek. Islendik wagt biziň bilen habarlaşmak üçin Federal Işçi Resurs Torumyzyň agzasy bolmak üçin hasaba alyň.
“ProPublica”-nyň koduny gözden geçiren bilermenler sistemada Tramp administrasiýasynyň süni intellekte möhüm hyzmatlara kesgitleri gönükdirmäge nähili rugsat berýändigini aýdyňlaşdyrýan köp sanly kynçylyk döredýän kemçilikleri tapdylar.
CNN tarapyndan alnan ýazgylar, Hökümetiň Netijeliligi Departamentinde lukmançylyk tejribesi bolmadyk bir işgäriň haýsy VA şertnamalaryny ýatyrmalydygyny kesgitlemek üçin emeli intellekt ulanandygyny görkezýär. Bir bilermen: "Emeli intellekt düýbünden ýalňyş guraldy" diýdi.
Milli howpsuzlyk tejribesi bolmadyk, uniwersiteti tamamlanyna bary-ýogy bir ýyl bolan Tomas Fugeýt, hökümetiň zorlukly ekstremizme garşy göreşmek boýunça esasy merkezine gözegçilik edýän Içeri howpsuzlyk ministrliginiň resmisi bolup işledi.
Prezidentiň dürlülik ugrundaky tagallalara hüjümleri ýokary bilimli döwlet işgärleriniň karýerasyna zyýan ýetirdi - hatda olaryň ýitiren käbir iş orunlary DEI başlangyçlary bilen gönüden-göni baglanyşykly bolmasa-da.
Içeri Howpsuzlyk Departamentiniň maglumatlaryna görä, resmiler deportasiýa edilen 238 adamyň ýarysyndan köpüsiniň ABŞ-da jenaýat ýazgylarynyň ýokdugyny we diňe immigrasiýa kanunlaryny bozandygyny bilýärdiler.
Mika Rozenberg, ProPublica; Perla Treviso, ProPublica we The Texas Tribune; Melissa Sançes we Gabriel Sandoval, ProPublica; Ronna Riskes, Rebelçiler Bileleşiginiň derňewleri; Adrian Gonsales, Ýalan habar awçylary, 2025-nji ýylyň 30-njy maýy, irden sagat 5:00 CST
Ak Tam işgärleri we maliýeleşdirmegi terrorçylyga garşy göreş operasiýalaryndan köpçülikleýin deportasiýalara geçirende, ştatlar Waşingtonyň bir wagtlar goldaýan terrorçylyga garşy göreş tagallalaryny dowam etdirmekde kynçylyk çekdiler. Netijede, köp sebitleri goragsyz galdyran bölekleýin çemeleşme ýüze çykdy.
Milli howpsuzlyk tejribesi bolmadyk, uniwersiteti tamamlanyna bary-ýogy bir ýyl bolan Tomas Fugeýt, hökümetiň zorlukly ekstremizme garşy göreşmek boýunça esasy merkezine gözegçilik edýän Içeri howpsuzlyk ministrliginiň resmisi bolup işledi.
CNN tarapyndan alnan ýazgylar, Hökümetiň Netijeliligi Departamentinde lukmançylyk tejribesi bolmadyk bir işgäriň haýsy VA şertnamalaryny ýatyrmalydygyny kesgitlemek üçin emeli intellekt ulanandygyny görkezýär. Bir bilermen: "Emeli intellekt düýbünden ýalňyş guraldy" diýdi.
Dawalara, derňewlere we çagalary jezalandyrmak üçin izolýasiýa ulanylmagyna garamazdan, Riçard L. Bin öz adyny göterýän ýetginjekleriň tussaglyk merkeziniň direktory bolmagynda galýar.
Paige Pfleger, WPLN/Neşwil jemgyýetçilik radiosy we Mariam Elba, ProPublica, 2025-nji ýylyň 7-nji iýuny, irden sagat 5:00 ET